Thema's van Spiritualiteit/1

 

Wij beginnen met een nieuwe rubriek onder de titel: Thema's van spiritualiteit.
Onze bedoeling is verschillende thema's van spiritualiteit te verdiepen en zo uitleg te geven over enkele basisconcepten. Zo worden ze toegankelijk voor een breder publiek en kunnen ze de christelijke visie op het leven bevorderen.



 

De mens, die zich tussen de aarde en

de hemel bevindt, luistert

 

De term "spiritualiteit" ontsnapt aan een precieze definitie en wordt gebruikt in een veelheid van betekenissen. De term komt van het Hebreeuwse woord "ruach" dat, hoewel rijk aan uitdrukkingen, gewoonlijk vertaald wordt door "geest".

Het woord "spiritualiteit" verwijst naar de mens als mens, als bewust en vrij wezen, en onderstreept zijn "geest" als het centrum dat zijn handelen animeert en motiveert.

Voor ons christenen heeft de spiritualiteit te maken met onze ervaring van God en dit niet alleen op het niveau van geestelijk en innerlijk leven, maar ook op het niveau van het lichaam dat geroepen is om zijn handelen te veranderen volgens de geest die het leidt.Sint Irenaeus

Het geestelijk leven is een leven in en met de Heilige Geest. Sint Irenaeus beschrijft de geestelijke mens als iemand die samengesteld is uit lichaam, ziel en Heilige Geest.

De Apostolische Exhortatie Christifideles laici geeft een nauwkeurige definitie van de spiritualiteit: "Het leven volgens de Geest, wiens vrucht de heiligheid is (vgl. Rom 6, 22; Gal 5, 22), wekt bij alle gedoopten en bij iedere gedoopte het volgen en navolgen van Jezus Christus op en vraagt dit van allen en ieder, door de aanvaarding van de zaligsprekingen, door het luisteren naar en overwegen van het Woord Gods, door de bewuste en actieve deelname aan het liturgische en sacramentele leven de Kerk, door het individuele gebed en het gebed in het gezin en in de gemeenschap, door de honger en dorst naar gerechtigheid, door de beoefening van het gebod van de liefde in alle levensomstandigheden en door de dienst aan de broeders, speciaal als zij gering, arm en ziek zijn" (n. 16).

Als mensen en als christenen leven wij tussen God en de aarde. De mens is het wezen dat zowel behoort tot God als tot de wereld. De mens leeft niet van de aarde alleen en ook niet van de hemel alleen. En daarom moet hij niet alleen op de aardse roeping antwoorden maar ook op de goddelijke.

Sinds het begin van de schepping, te beginnen met Adam en Eva, is het gebleken dat leven in harmonie met God en tevens de aarde beheersen voor de mens een eenvoudig gebod is om te begrijpen maar moeilijk om te volbrengen.

In die tijd was het alleen een fruitboom die de mens bekoorde. Vandaag zijn de fruitbomen van de gevorderde technologie talrijk en ze brengen de mens tot een exclusief horizontale visie op het leven. Toch blijft het waar dat de oplossing van zo vele "technische vragen" de mens niet tevreden stelt en hem niet volledig tot volmaaktheid voert. In zijn diepste wezen zoekt hij en wil hij een antwoord vinden op de vele "laatste vragen". De moderne mens heeft alles om te voldoen aan zijn materiële behoeften, maar dikwijls beseft hij dat het essentiële aan hem ontbreekt, namelijk het antwoord op de zin van het bestaan en op de laatste vragen over leven en dood. "De mens leeft niet van brood alleen" (Dt 8, 3) zijn woorden die Jezus dierbaar waren en die ons herinneren aan de noodzaak van een ander brood dat uit de hemel nederdaalt en dat het leven geeft aan de geest.

Daarom is de christelijke spiritualiteit voor eenieder van ons tegelijkertijd een gave en een opgave, een genade en een inzet. Het is een ervaring die nooit definitief is maar altijd voor verbetering vatbaar in de geschiedenis van mensen. Zij wordt verwezenlijkt, zoals Christifideles laici ons eraan herinnert, in de mate waarin wij Christus volgen en naar zijn woord luisteren. "Luisteren" is in de christelijke spiritualiteit een fundamentele dimensie. Als ons geloof niets anders is dan gehoorzaamheid aan het woord dat wij horen, dan moeten wij beginnen met het luisteren. Luisteren laat ons toe in dialoog met God te treden en dit betekent: beseffen dat God met ons wil spreken; ja met ons! Dit is iets buitengewoons. Het is een feit dat verwondering wekt en een ontdekking die ons innerlijke leven openstelt voor de relatie.

Ons model is Maria die, als een echte dochter van het Woord, in haar innerlijke leegte luistert naar de door God gezonden engel. Maria luistert, overweegt en verliest het Woord niet uit het oog.

Om te kunnen luisteren hebben we een uiterlijke stilte nodig die ons toestaat ons te concentreren op het woord dat wij ontvangen. Maar tevens hebben we nood aan een innerlijke stilte, die ons doet ophouden met ons zelf te spreken en alleen naar onze stem te luisteren.

God heeft de stilte graag. Wij moeten naar God luisteren, want wat telt is niet wat wij zeggen, maar wat Hij aan ons zegt. De Heilige Theresia van Avila schreef in haar boek De Innerlijke burcht: "God en de ziel kunnen genoten worden in de grootste stilte".

Voor Madeleine Delbrêl kan de stilte een instrument zijn voor een intieme en kostbare dialoog: "Wanneer men lief heeft, wilt men naar de ander luisteren, alleen, zonder dat er vreemde stemmen ons komen storen".

Het luisteren is geen gemakkelijke daad omdat het een deelname met zich meebrengt die verder gaat dan alleen maar passief horen.

"Luister Israel" is een vers van het boek Deuteronomium en is het eerste woord van een van de meest geliefde gebeden van de Joodse vroomheid.

In het geestelijke leven ontstaat de gehoorzaamheid uit de daad van het luisteren, uit het ontvangen van een boodschap van Godswege en erop te antwoorden op de juiste manier. Luisteren is dus nooit een passieve houding. Voor Israel is luisteren gehoorzamen en niet gehoorzamen is zich verzetten.

Vaak lijkt het ons alsof wij luisteren, maar in feite begrijpen wij het gehoorde niet: "Luister maar, u zult het toch niet begrijpen" (Js 6, 9-10). Wij begrijpen de boodschap niet omdat wij hardhorig zijn en dus eigenlijk hard van hart. Ook Zacharias was hardhorig voor de blijde boodschap van de engel. Om de boodschap te kunnen begrijpen heeft hij moeten wachten tot aan de geboorte van Johannes de Doper (vgl. Lc 1, 20).

Om ons tot het luisteren op te voeden, spreekt het Nieuwe Testament ons over de gelijkenis van de zaaier (vgl. Mt 13, 4-9). We horen in de parabel over de verschillende soorten ondergrond waarin het woord Gods terecht komt en laat ons toe te begrijpen welke grond het toelaat dat het woord vruchten voortbrengt.

In deze Advent- en Kersttijd mogen wij het voorbeeld van de herders niet vergeten. Ze luisterden naar de uitnodiging van de engel om naar Bethlehem te trekken. In de nacht die enkel verlicht was door de glorie van God, waren zij niet bang voor de duisternis, voor de kou en de vorst. Zij lieten alles achter en gingen op weg, de ster achterna, tot aan de grot om de Emmanuel, het vlees geworden Woord, te aanbidden.

Irene Iovine

31/12/09