Italiano Español Nederlands Français
Home arrow Uitdiepingen arrow Facebook of hoe de vriendschap verkwansel wordt
Afdrukken Verzenden naar een vriend


Uitdiepingen
 

FACEBOOK OF HOE DE VRIENDSCHAP VERKWANSEL WORDT

 


Driehonderd miljoen mensen over heel de wereld, twee miljoen Belgen en drie Italianen op tien surfen en knopen sociale relaties aan op Facebook
[1]. Het zijn maar gedeeltelijke cijfers over een fenomeen dat van dag tot dag uitbreiding neemt in alle landen van de wereld, ondersteund door de vragen om vriendschap (friendship addiction) die met duizenden uitgewisseld worden tussen de gebruikers van de sociale netwerken.

Vriendschap in tijden van Facebook

"Vier jonge Vlamingen doen een zelfmoordpoging na een chatsessie op het web". Dat speelt zich af in België. Maar dat gebeurt overal, ook in Italië. Andrea, 17 jaar, was een van die leden van Facebook die heel wat tijd spenderen aan de uitwisseling van vragen om vriendschap. Hij zat slecht in zijn vel. Hij heeft zijn naam en de foto van een pistool gepost. Daarna heeft hij zelfmoord gepleegd met het geweer van zijn vader. Hij had 430 vrienden op Facebook. "Min een, ik kom vanuit het hiernamaals", had Carlo geschreven op de babbelbox van Facebook. Hij heeft zich thuis opgehangen na drie dagen lang afgeteld te hebben en de aftelling opgeslagen te hebben op zijn virtueel profiel[2]. Dat is wat in Italië gebeurt, maar gelijkaardige feiten zijn overal waar te nemen.

De "stammen" op het web hebben over en weer gechat in die dodendans, hebben heel veel boodschappen gepost en herdenkingsgroepen gecreëerd.

"Eenzaamheid in tijden van Facebook", heeft men geschreven, eenzaamheid in die "oceaan van virtuele vriendschap" waarbij iedereen zich omringt met sympathieke "vrienden", alsof men ze kan "kopen" op een uitverkoop (tweehonderd, driehonderd, duizend vrienden voor een habbekrats!), of zoals men punten van een grootwarenhuis verzamelt met als hoofdprijs zijn sociale bevestiging. Hoe meer vrienden, hoe meer succes, hoe meer zelfrespect[3].

Chatten op het web doet ons soms denken aan die lange litanie van groeten die het in Afrika mogelijk maakt om elkaar af te tasten, om het tegengestelde te zeggen van wat men eigenlijk wil zeggen, om een te directe of te persoonlijke vraag te omzeilen. En de "friendship addiction" lijkt sterk op wat zich afspeelt in de Afrikaanse "stammenmaatschappij" waarin het individu in relatie staat met een heel groot aantal personen - zoals in een "verruimde" familie, of in uitgebreide verwantschapsrelaties, vaak met meerdere honderden individuen die relaties aanknopen die, door de hoeveelheid alleen al, minder sterk zijn, virtueel vluchtig en onstabiel[4].riflraveparty.jpg

Het postmoderne "tribalisme" lijkt de uitdrukking van het gemeenschapsideaal van het individu dat tracht zijn eenzaamheid te doorbreken door, reëel of ingebeeld of virtueel, deel te nemen aan een beweeglijke, veranderende, op emotionaliteit berustende gemeenschap. Een gemeenschap die gevormd en ontbonden wordt op basis van de eigen belangen waarbij het individu zichzelf kan definiëren via persoonlijke profielen, zoals maskers bij een initiatieritus, en op plaatsen waar men kan experimenteren met een fusionele en veralgemeende affectiviteit - versterkt door extasy - zoals in de "rave parties" [5].

Er is nochtans een paradox die individuen ertoe beweegt het gezelschap van anderen op te zoeken, maar niet per se de interactie en nog minder het opgeven van de anonimiteit. Men wil graag "meetrillen" met anderen maar zonder enige sociale verplichting. In de postmoderne samenleving tracht men de eenzaamheid te doorbreken maar zonder daarvoor de prijs te betalen, dat wil zeggen zonder zich te willen engageren in een authentieke relatie met een ander[6].

Een gelaat ontmoeten

Daar ligt de kern van het probleem, want de echte relatie met een ander, en dus de gemeenschapsrelatie, betekent niet "naast" de andere gaan staan of opgaan in de groep. Het gaat niet, zoals Lévinas zegt, om een geheel van syntheses, maar om een geheel van ontmoetingen "van aangezicht tot aangezicht"[7].

De postmoderne stammen zouden willen besparen op de afstand met anderen en op de noodzaak van een moeizaam en dikwijls pijnlijk benaderingsparcours van een gelaat dat ons niet toebehoort en dat men niet naar eigen believen kan gebruiken. Want het gelaat van een ander maakt me ongerust, stelt mij in vraag, verplicht mij om te antwoorden, roept me op tot verantwoordelijkheid.

Het gelaat, als het meest naakte, het meest onbedekte van een mens, toont hoezeer de andere zich blootstelt en kwetsbaar is. Het laat ook zien wat er wezenlijk arm en zwak is in ons[8]: daarom probeert men die armoede te verbergen door zich een houding en omgangsvormen aan te meten, door, zouden wij in tijden van Facebook zeggen, een profiel en een beeld te kiezen dat vooraf werd gefotoshopt, en dat wordt uitgestald in de ontelbare etalages van de sociale netwerken.

En nochtans vormt "ontmaskerd" worden voor het aangezicht van anderen en in zijn eigen naakte en echte waarheid verschijnen de basis zelf van een authentieke vriendschapsrelatie.

Maar dat schrikt ons af. En dan gaat men voor de computer zitten, zet men een masker op, chat men, stapelt men vrienden op, behoort men tot een stam, telt men elkaar, is men met velen.

Dat volstaat echter niet om de ontreddering van de eenzaamheid te overwinnen. De schreeuw die men op de babbelbox van Facebook post, wordt niet beantwoord.

Dat is vriendschap in tijden van Facebook: wanhoopskreten gaan verloren in die virtuele oceaan zonder vragen op te roepen bij degene die leest en "kijkt" via een computerscherm.

"Kijken" is te sterk uitgedrukt, want de "blik" behoort tot het domein van de ontmoeting "van aangezicht tot aangezicht", van de ontmoeting van gezichten in hun waarheid.

In een anonieme menigte een blik, een gelaat ontmoeten dat ons heel zijn vriendschap en zijn liefde toezegt, is het niet dat wat we vandaag meer dan ooit nodig hebben?

 "Hij keek hem aan en hield van hem", zegt het Evangelie (vgl. Mc 10, 21). Zullen wij erin slagen om in het hart van de mens van vandaag nog een zaadje van heimwee naar die liefdevolle blik te laten ontkiemen? Zullen wij erin slagen in het hart van die mens het bewustzijn wakker te maken dat hij zich bemind wordt, vooral in tijden van beproeving, van vernedering, van vervolging, van mislukking, terwijl onze menselijkheid opgeheven lijkt in de ogen van mensen, verkracht en verdrukt?[9].

Zouden wij dat kunnen, zeker in tijden van eenzaamheid in de oceaan van virtuele vriendschappen van Facebook?

 

Giuseppe Di Salvatore

 

 

 


________________________

[1] Vgl. K. Bohez, Facebook blaast 5 kaarsjes uit, in http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=GCV25VT5J; Facebook, 300 milioni di utenti e guadagni prima del previsto, in http://www.repubblica.it/2009/02/sezioni/tecnologia/facebook-world/facebook 300milioni/facebook-300milioni.html; Eurispes, tre italiani su dieci socializzano su Facebook, in http://www.lastampa.it/_web/cmstp/tmplrubriche/tecnologia/grubrica.asp?ID_blog=30&ID_articolo=5690&ID_sezione=38&sezione

[2] Vgl. Zelfmoordpogingen Vlaamse jongeren na chatten, in http://www.depers.nl/buitenland/165657/Vlaamse-zelfmoordpogingen-in-chats.html; A. Sandri, Annuncio su Facebook, poi si suicida a 17 anni, in http://www.lastampa.it/redazione/cmsSezioni/cronache/201002articoli/51923girata.asp; M. Liguori, Torre del Greco, 15enne si toglie la vita l'aveva annunciato su Facebook, in http://www.ilmattino.it/articolo.php?id=76185&sez=NAPOLI

[3] Vgl. C. Gatti, La solitudine nell'era Facebook. "Mi uccido". Nessuno gli crede, in http://www.ilgiornale.it/interni/la_solitudine_nellera_facebook_mi_uccido_nessuno_crede/11-10-2009/articolo-id=389863-page=0-comments=1. Vgl. ook U. Khan, Facebook is to blame for 'friendship addiction' and is fuelling insecurity in users, in http://www.telegraph.co.uk/health/3242129/Facebook-is-to-blame-for-friendship-addiction-and-is-fuelling-insecurity-in-users.html

[4] Vgl. P. Erny, L'enfant et son milieu en Afrique Noire. Essais sur l'éducation traditionnelle, Payot, Paris 1972, 196-197 ; 65-66.

[5] Vgl. M. Maffesoli, Du tribalisme, in http://www.michelmaffesoli.org/textes/du-tribalisme.html

[6] Vgl. Xsephone, Tecnologia, tribalismo e forme di nomadismo metropolitano: un'analisi sociologica dei rave illegali, in http://www.drexkode.net/PageContents/Articoli/Tesi%20Raveparties/cap%20secondo%205.htm.

[7] Vgl. E. Lévinas, Éthique et infini. Dialogues avec Philippe Nemo , Fayard, Paris 1982, 82.

[8] Vgl. E. Lévinas, Éthique et infini..., 90.

[9] Vgl. Jean Paul II, Lettre apostolique à tous les jeunes du monde à l'occasion de l'année internationale de la jeunesse (31 mars 1985), in http://www.vatican.va

30/04/2010

 

 
Website van de missionaire Gemeenschap Redemptor hominis