EEN SHOCKTHERAPIE TOEPASSEN

Mgr. Antonio Lucibello, Apostolisch Nuntius in Turkije,

over de toekomst van de Kerk in Europa

Enkele verklaringen van Mgr. Antonio Lucibello, de huidige Apostolisch Nuntius in Turkije en onvergetelijke Nuntius in Paraguay, verdienen de aandacht^[1].

Turkije is een streek die een van de wiegen van het christendom was, maar waar nu de christenen van alle gezindten niet meer dan honderdduizend zijn temidden van zeventig miljoen moslims, en zich dus verplicht zien om de doelstelling en de methoden van de missie van de Kerk in een dergelijke situatie te heroverwegen. Vanuit deze bijzondere uitkijkpost die Turkije is, heeft Mgr. Lucibello enkele inspirerende gedachten aangereikt die verder gaan dan een eenvoudig overwegen van de situatie van de Kerk in Turkije en daarom ook een visie op de toekomst van de Kerk in de westerse wereld bevatten.

Tijdens een receptie in Ankara met de ambassadeur van Spanje, Cristóbal González-Aller Jurado, en de aartsbisschop van Tarragona, Jaume Pujol Balcells, gevolgd door een mis voor het personeel van de ambassades, heeft Mgr. Lucibello gewaarschuwd dat het christelijk geloof in Europa te gronde kan gaan, zoals dat nu het geval is in Turkije: de Kerk in het westen alleen maar zal overleven, als het de onverschilligheid van de maatschappij ten opzichte hiervan onder ogen ziet door opnieuw met nederigheid te gaan evangeliseren.

"Men moet uit de sacristieën komen", heeft de Nuntius verklaard, eraan toevoegend dat men weer de pastorale en missionaire moed van andere tijden moet terugkrijgen, omdat het geloof niet is aangeboren.

Men moet daarom handelen, zoals in de eerste eeuwen van het christendom, en weer opnieuw een "catechumenale Kerk die predikt met toepassing van een shocktherapie" worden om het voorthollend secularisme en de dialoog met de onverschilligen onder ogen te zien.

Bovendien heeft Mgr. Lucibello toegegeven dat door de schuld van het individualisme van het westen de Kerk niet de "geest van lichaam en gemeenschap" heeft weten te behouden, die de islam integendeel behoudt, hoewel hij zeer verschillende stromingen heeft.

Hij heeft ook gewaarschuwd dat men het gebrek aan roepingen in het westen alleen kan compenseren met roepingen van goede kwaliteit, waarbij men het vermijdt roepingen te halen uit arme landen die vervolgens niet solide blijken te zijn.

Als men een zekere vertrouwdheid heeft met de theologische en culturele problematieken van onze tijd, neemt men in deze duidelijke stellingen zonder compromissen een grote aandacht waar voor het huidige debat en een scherp gevoel voor de tijd waarin wij leven.

Meer dan een eenvoudige "aanwezigheid"

Het beeld van de shocktherapie suggereert de noodzaak om de meest problematische uitgangspunten van de moderne westerse cultuur aan te vallen door duidelijk de christelijke standpunten naar voren te brengen en ook op provocerende wijze een antwoord op te roepen. Dit beeld is het tegenovergestelde van andere missionaire methodes die het handelen van veel christenen, vooral in Europa, hebben gekenmerkt in het bijzonder vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw. De gekozen strategie was die van "verbergen". Ten opzichte van een steeds meer geseculariseerde maatschappij en als allergisch voor alles dat herinnerde aan het gezag van een nog machtige Kerk, besloten veel christenen hun natuur van gelovige en lid van de Kerk niet meer te tonen: het ging erom het geloof op een verborgen en zelfs anonieme wijze te beleven temidden van een massa onverschilligen, die vaak werden beschouwd als "anonieme christenen", dat wil zeggen mensen die, hoewel zonder het geloof te belijden, de waarden van het Rijk beleefden en daarom christenen waren zonder het te weten.

Deze strategie verwees naar de evangelische beelden van gist en zout, verborgen in het deeg, en rechtvaardigde zichzelf als noodzakelijke vorm van respect voor de vrije autonomie van het geweten van ieder. Vandaar de vele spiritualiteiten en de missionaire methoden die zich hebben laten inspireren door een "stille aanwezigheid": de christenen moesten meer luisteren dan spreken, meer ontvangen dan onderrichten, meer leren dan preken. De meesters gingen er prat op veranderd te zijn in leerlingen.

Op deze wijze hebben zich ongemerkt veel "Kerken van de stilte" gevormd, ook al zijn zij niet verplicht te leven onder een sovjetonderdrukking. Door de shocktherapie te plaatsen naast deze houding wordt men het beeld ervan in heel zijn iconische waarde en programmatische inhoud gewaar.

Het gevaar: van onbeduidendheid naar verdwijning

Dit benadrukken van het begrip aanwezigheid is vaak veranderd in een schadelijke voortdurende publieke aanwezigheid: er altijd willen zijn, iedere situatie meemaken zonder verder iets anders of belangrijks voor te stellen, maar alleen maar zwijgend.

Wat dit betreft, heeft Henri de Lubac enkele scherpe bladzijden geschreven, waarbij hij eraan herinnert dat het om te voldoen aan de eisen van de menswording niet voldoende is om hoe dan ook aanwezig te zijn: het Woord is niet gekomen om een werk van menswording te verrichten, maar het is mens geworden om een werk van verlossing te verrichten.

Ondertussen is het gevolg van deze premissen duidelijk geworden: door zich te willen verbergen zijn de christenen in veel landen van Europa onbetekenend geworden, hetgeen klinkt als een voorbode van het verdwijnen van de Kerk; een gevaar waarvoor Mgr. Lucibello precies op het juiste moment waarschuwt. De belofte van de onvergankelijkheid die Christus de Kerk deed, betreft inderdaad niet een particuliere Kerk, zoals het geval van Turkije zelf bewijst.

Bij andere gelegenheden had Mgr. Lucibello ten overstaan van de pers verklaard dat de katholieke Kerk in Turkije geroepen is om over te gaan van een eenvoudige aanwezigheid tot het geven van getuigenis.

Als dit zelfs het programma voor de Kerk in Turkije is, een kleine kudde temidden van een moslimwereld die zich zeer ondoordringbaar toont, hoeveel temeer moet dit het dan zijn voor de Kerk in de landen waar zij nog aanzienlijke ruimte heeft.

Opnieuw gaan evangeliseren met nederigheid

Het zou zeer verkeerd zijn dit pastorale en missionaire programma te beschouwen als een nieuwe vorm van proselitisme. Zeer terecht heeft Mgr. Lucibello aan de nederigheid herinnerd als behorend bij de shocktherapie. Alleen nederigheid kan immers de christenen uit hun sloomheid doen treden en hen veranderen in missionarissen: het is niet het bewustzijn van hun culturele, intellectuele of morele beperkingen dat hen kan tegenhouden of verhinderen om hun evangeliserende missie ten einde te brengen, omdat hun onbeduidendheid veeleer de voorwaarde is dat in hun handelen de ware hoofdrolspeler straalt: "Want als ik zwak ben, dan ben ik sterk" (2 Kor. 12, 10). Zwakheid die met nederigheid gepaard gaat, rechtvaardigt geen bedeesd stilzwijgen, maar is de basis van een verkondiging zonder vrees: "Wij hebben heimelijkheid en schaamte afgelegd, wij gaan niet met sluwheid te werk, wij vervalsen Gods woord niet" (2 Kor. 4, 2).

In Paraguay heeft Mgr. Lucibello bij veel personen onvergetelijke herinneringen en veel dankbaarheid nagelaten. Deze mensen verbazen zich er niet over hem te horen spreken over shocktherapie, omdat zij in zijn vastberaden optredens, in zijn vrijmoedigheid en vrijheid om alles te zeggen het stempel van de Geest hebben herkend.

Michele Chiappo

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

^[1] Vgl. http/www.periodistadigital.com/religion/mundo/2011/02/13/nuncio-turquia-iglesia-religion-pujol-arzobispo-tarragona.shtml

17/06/2011