DE ACTUALITEIT VAN DE PAROCHIE

Beschouwingen over enkele recente uitspraken van Benedictus XVI

Men discussieert al jaren over wat er met de parochie zal gaan gebeuren. In de bundel De parochie. Heden, verleden en toekomst onderstreepte Mgr. Houssiau dat het model van de oudheid en van de middeleeuwen "niet meer kan beantwoorden aan de noden van de moderne urbanisatie met haar anonimiteit, mobiliteit, selectiviteit van de betrekkingen en het uiteenvallen van de stad in verschillende homogene wijken. De moderne stad fungeert niet meer als vaste woonplaats voor de mensen en elke parochie kan er moeilijk de culturele en sociale verscheidenheid verenigen". Johannes Paulus II constateerde in 1986: "De afgelopen jaren zijn er mensen geweest die de actualiteit van de parochie ter discussie stelden. Men heeft zich afgevraagd of zij nog steeds is opgewassen tegen de complexe en pluricentrische werkelijkheid van de moderne steden, zodat zij een antwoord kan geven op de uitdaging van een wereld die steeds meer is veranderd. In het bijzonder heeft men in twijfel getrokken of zij nog over voldoende middelen, over voldoende vitaliteit beschikt om de blijde boodschap op indringende wijze tegenwoordig te stellen".

Bij het zoeken naar nieuwe wegen van evangelisatie wordt de parochie vaak gezien als een achterhaalde instelling, die niet meer beantwoordt aan de veranderde maatschappelijke en godsdienstige omstandigheden: het hield een christendom van alledag met vaste gewoonten voor en kon hoogstens de achterhoede beschermen, maar de toekomst lag elders: in bewegingen, groepen, verenigingen.

De toekomst van de parochie voor Benedictus XVI

Tegen deze achtergrond verdient een recente homilie van de Heilige Vader de aandacht. Deze bevat een korte zin met een zeer belangrijke aanwijzing over de rol van de parochie. Toen hij op 12 december 2010 een parochie in Rome, de heilige Maximiliaan Maria Kolbe in Torre Angela, bezocht, heeft Benedictus XVI eerst gezegd dat er "twee fundamentele onderdelen" bestaan "in het leven en de zending van de Kerk en van iedere individuele gelovige, namelijk de eucharistie van de zondag en de praktijk van de naastenliefde". Dit zijn de steunpilaren, in het bijzonder de "pastoraal van de zondag", van de leer van Benedictus XVI. Na deze uitspraak, die iedere christen helpt zijn eigen identiteit opnieuw te ontdekken, heeft de Paus gepreciseerd dat de parochie de plaats bij uitstek is waar de zondag en de naastenliefde, de uitdrukking van de gemeenschap van het geloof, worden beleefd: "Dit is nu juist ook de betekenis van de Kerk in de parochie: hier binnentreden, hier in gesprek gaan, in contact komen met Jezus".

Wanneer men het geheel van de leer van Benedictus XVI bekijkt, komt men dit standpunt herhaaldelijk tegen. Bovendien heeft hij in verschillende toespraken op een consequente en nauwkeurig omschreven wijze de identiteit en de zending van de parochie geschetst.

Uit het geheel van toespraken kan men nu opmaken dat voor de Heilige Vader de parochie niet bestemd is om een marginale rol te spelen in het proces van de nieuwe evangelisatie. Zij is niet gedoemd te verdwijnen ten overstaan van het opkomen van nieuwe acteurs of door de veranderingen in de maatschappij.

Gebruik maken van de gelegenheid

In de ontmoeting met de geestelijkheid van het bisdom Albano in 2006 gaf de Paus een uitvoerig en gedetailleerd antwoord aan een bezorgde priester die hem vroeg naar de toekomst van de parochies, omdat die vaak vervallen tot een supermarkt van allerlei "heilige" dingen en zich verliezen in een pastoraal die erop uit is het oude te behouden en weinig toekomst heeft.

In het antwoord van de Paus komt de term "missionair" vaak terug. Voor Benedictus XVI kunnen ook de meest vanzelfsprekende en traditionele activiteiten onverwachte mogelijkheden van evangelisatie bieden. Het gaat daarbij niet zozeer om het zoeken naar nieuwe wegen, als wel om op een adequate wijze de kansen te benutten die voortkomen uit het gewone leven van een parochie. Het normale sacramentele dienstwerk, zoals bijvoorbeeld het voorbereiden van de ouders op het doopsel, "brengt ons ook al in contact met al degenen die niet erg gelovig zijn. Het is, zo gezegd, geen werk om het christen zijn te behouden, maar een ontmoeting met mensen die misschien zelden naar de kerk gaan. De inzet om het doopsel voor te bereiden, de harten van ouders, verwanten, peters en meters te openen voor de werkelijkheid van het doopsel kan en zou al een missionaire inzet moeten zijn die de grenzen van de al 'gelovige' mensen ver overschrijdt. ... In de voorbereiding op dit sacrament of in gesprek met de ouders die het doopsel wantrouwen, hebben wij te maken met een missionaire situatie". Hij sloot af met: "De gave van het sacrament is niet eenvoudigweg 'chosification' (in het Frans 'verstoffelijking'), 'iets', maar het is missionair werk".

Wat er bij het doopsel gebeurt, komt men weer tegen bij het vormsel. De voorbereiding op dit sacrament mag niet worden beschouwd als een pure formaliteit, maar men moet integendeel ook gebruik maken van de gelegenheid voor een diepgaand gesprek over het geloof, omdat de "bevestiging" van het geloof verband houdt met de leeftijd "waarop mensen beslissingen beginnen te nemen". Het beklemtonen door de Heilige Vader van het aspect van de persoonlijke inzet en de keuze is van dien aard dat Benedictus XVI de noodzaak voelt om zijn eigen uitspraken van een begeleidend commentaar te voorzien. Hij herinnert eraan dat het sacrament wel altijd een geschenk van God is alvorens een handeling van de mens: "Wij moeten het vormsel zeker niet veranderen in een soort 'pelagianisme': de mens wordt daarin niet op eigen kracht katholiek, maar het is altijd een antwoord dat men geeft op een bepaalde gave".

Een pastoor mag evenmin de voorbereiding en de viering van een huwelijk als een routine beleven, die snel moet worden afgehandeld om zich vervolgens te kunnen wijden aan andere activiteiten, die als meer "missionair" of als vernieuwender of bevredigender worden beschouwd. "Ook het huwelijk doet zich voor als een grote missionaire gelegenheid, omdat vandaag, God zij dank, velen nog in de kerk willen trouwen die niet zo vaak in de kerk komen. ... Ik denk dat de voorbereiding op het huwelijk een gelegenheid van het grootste belang is om missionair te zijn en zo opnieuw in het sacrament van het huwelijk het sacrament van Christus te verkondigen".

Ten slotte "biedt" voor de Paus "deze 'klassieke' sector van de sacramenten ons de gelegenheid om mensen te ontmoeten die niet elke zondag naar de kerk gaan en dus de gelegenheid voor een werkelijk missionaire verkondiging".

Ook een andere grote sector van de klassieke activiteit van de pastoor behoudt voor de Paus een sterke missionaire waarde: die van de verkondiging van het Woord in preken en catechese.

De conclusie waartoe de Heilige Vader komt, moet het perspectief vernieuwen van waaruit men kijkt naar het werk in de parochie: "Zo lijkt het mij dat de 'klassieke' pastoraal van de parochie zichzelf overstijgt en 'missionaire' pastoraal wordt".

De consequentie van deze visie moet een herwaardering van de parochie zijn. De fundamentele aanwijzing die hieruit naar voren komt, is de uitnodiging om fris aan te kijken tegen de zovele, niet uitgeputte mogelijkheden die een werk biedt dat vaak ten onrechte wordt beschouwd als zonder toekomst. Meer dan zich uit te putten in het zoeken naar nieuwe formules gaat hier erom goed te doen wat men al kan doen.

Van hen die dichtbij zijn naar hen die veraf zijn

"Hier moet men, zoals in alle parochies, uitgaan van 'hen die dichtbij zijn' om 'hen die veraf zijn' te bereiken'" is een andere uitspraak die Paus Benedictus deed in de reeds aangehaalde ontmoeting in de parochie de heilige Maximiliaan Kolbe te Rome.

Met een zin voor grote pastorale prudentie en met liefde voor de concrete mens herkent de Paus de weinige betrokken leden die hier en nu de plaats zijn waar men zich met heel zijn hart kan inzetten. Zo waarschuwt hij dat, terwijl men als het ware neurotisch de toekomst onderzoekt, geblokkeerd raakt en niets tot stand kan brengen. Veel pastorale dromen en verlangens zijn niet meer dan een utopisch zoeken naar een niet bestaand mens.

Deze wijze bezorgdheid voor hen die dichtbij zijn, beantwoordt aan de pastoraal van de concrete gelegenheden die de Paus voorstelt, maar het is alleen maar een eerste fase in een authentiek missionaire dynamiek. Wanneer de weinige overgebleven schapen eenmaal in de schaapskooi in veiligheid zijn gebracht in deze tijd van ontkerstening, is het belangrijk om de zovele schapen die intussen verloren zijn gegaan in de woestijn, te bereiken. Samen met hen die dichtbij zijn en die in veiligheid zijn gebracht en zijn bezield om deel te nemen aan de missionaire inzet, moet men degenen die veraf zijn, bereiken.

Deze beschouwingen van de Heilige Vader klinken in de parochie Sagrado Corazón de Jesús van Ypacaraí (Paraguay), waar onderstaande schrijver onderpastoor is, als een bevestiging en bemoediging. De pastoraal die er wordt beoefend, heeft immers in de beleving van de zondag en in de praktijk van de naastenliefde twee steunpilaren. Tegelijkertijd is het een pastoraal dat en draagvlak vindt in de overtuiging van het grote missionaire potentieel dat gelegen is in de normale gelegenheden die zich aanbieden: van de gewone prediking tot de ontmoetingen ter gelegenheid van de grote fasen in het leven, waarbij men naar de begeleiding van de Kerk zoekt, zoals de geboorte, de opvoeding van kinderen en jongeren, het adolescent worden, het huwelijk, of de dood.

Temidden van de grote mobiliteit, opgedrongen door de huidige maatschappij, biedt de parochie de verankering en de stabiliteit waaraan de mens behoefte heeft. Men moet dan ook constateren dat de parochie een aantrekkingskracht en vitaliteit kan behouden die aan andere ervaringen, wegen of pogingen onbekend zijn. Het gaat erom de mogelijkheden niet te verspillen die zij voor een authentieke en diepgaande evangelisatie biedt.

Michele Chiappo, pr.

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

05/06/2011