Al pozzo della Parola

La parola di Dio nella vita e nella missione della Chiesa*

E. Grasso, Al pozzo della Parola. La parola di Dio nella vita e nella missione della Chiesa, Editrice Missionaria Italiana (Mosaico della Missione 1), Bologna 2008, 64 pp.

Op 6 oktober 2006 kondigde paus Benedictus XVI aan dat de twaalfde Gewone Algemene Vergadering van de bisschoppensynode gewijd zou zijn aan het thema: "Het Woord van God in het leven en de zending van de Kerk" en dat deze in het Vaticaan gehouden zou worden van 5 tot 26 oktober 2008.

De bisschoppensynode is een permanent orgaan, door paus Paulus VI op 15 september 1965 in het leven geroepen met het «motu proprio» Apostolica sollicitudo als antwoord op de verlangens van de vaders van het Tweede Vaticaans Concilie om op de bij het concilie ingeslagen weg verder te gaan.

Etymologisch brengt het woord synode, dat van de Griekse woorden syn (dat samen betekent) en hodós (dat weg betekent) is afgeleid, inderdaad het idee van "samen op weg zijn" tot uitdrukking.

Daarom is een synode een ontmoeting met een religieus karakter of een vergadering waarbij bisschoppen, verenigd met de Heilige Vader, de gelegenheid hebben om wederzijds informatie uit te wisselen en ervaringen te delen met het gemeenschappelijke doel pastorale oplossingen te zoeken die universele geldigheid en toepassing hebben.

De twaalfde Gewone Synode over het Woord van God, die de tweede is geweest die door Benedictus XVI is voorgezeten, kan worden gezien als een logisch en theologisch gevolg van de vorige synode, die gewijd was aan de "Eucharistie: bron en hoogtepunt in het leven en de zending van de Kerk".

Op deze wijze is de ondeelbare eenheid van de tafel van het Woord en de tafel van het Brood, zoals die wordt onderstreept in de dogmatische constitutie Dei Verbum (vgl. n. 21) van het Tweede Vaticaans Concilie, concreet tot uitdrukking gekomen in dit "synodale project".

De rol die het woord van God vandaag speelt (of zou moeten spelen) op alle terreinen van het leven van de Kerk vraagt om een heroverweging op de hoogste niveaus.

Een steeds zorgwekkender verschijnsel is het verkeerde gebruik of het misbruik dat men van dit "woord" maakt.

Het is bijvoorbeeld beledigend en belachelijk te constateren dat iemand vaak in alle maatschappelijke en culturele sectoren, wanneer hij niets te zeggen heeft of geen argumenten heeft aan te dragen om zijn beweringen te verdedigen, natuurlijk buiten verband, een of ander aan de bijbel ontleend woord gebruikt om daarmee zijn eigen redenering te staven.

Dit is een oude manier om met het woord van God te spelen, waarvan men zou kunnen zeggen dat het, als het alleen maar iets intelligenter was, een herhaling is van wat de duivel met Jezus in de woestijn deed.

Het probleem van deze "inflatie van en onkunde betreffende het woord van God" wordt alleen maar opgelost door de juiste relatie tussen bijbel en Kerk te herstellen in het kerkelijk luisteren naar het woord van God.

Vroeger kardinaal Ratzinger, nu Benedictus XVI heeft geschreven:

"Zeker, als woord van God staat zij [de Heilige Schrift] boven de Kerk, die zich altijd daardoor moet laten leiden en zuiveren. Maar zij staat nooit buiten het Lichaam van Christus! Een persoonlijke lectuur kan niet tot de ware kern ervan doordringen. Een juiste interpretatie van de Schrift veronderstelt dat wij haar daar lezen waar zij geschiedenis heeft gemaakt en maakt, waar zij geen getuigenis is van het verleden, maar levende kracht van het heden: in de Kerk van de Heer en met haar ogen, de ogen van het geloof. Gehoorzaamheid ten opzichte van de Schrift is in deze zin ook altijd gehoorzaamheid ten opzichte van de Kerk. Deze wordt abstract, als men de Kerk losmaakt van de bijbel of men zelfs tracht deze tegen haar uit te spelen. De in de Kerk levende Schrift is ook vandaag Gods actuele macht in de wereld. Een macht die een onuitputtelijke bron van hoop in alle generaties blijft"^[1].

De Heilige Schrift lezen en interpreteren binnen de Kerk betekent de universaliteit ervan ontdekken, die niet alleen ons scorende ik, onze kleine groep, gemeenschap of parochie is, maar die universele Kerk is, verzameld in het huis van de Vader, vanaf Adam, vanaf Abel, de gerechtige Abel tot de laatste uitverkorene toe (vgl. Lumen gentium, 2), die altijd komt vóór de plaatselijke Kerk en deze is^[2].

Met dit eerste nummer "Al pozzo della Parola" willen wij teksten die zijn ontstaan in contact met de gelovigen van Paraguay, onder wie wij reeds lang werken, ten dienst stellen van de Kerk van Italië. De reeks "Mosaico della Missione", waarmee dit eerste nummer opent, zal immers een herbewerking zijn van de "Cuadernos de Pastoral", uitgegeven door het Centro de Estudios Redemptor hominis in Paraguay.

De "Cuadernos de Pastoral", die gekomen zijn tot nummer 27, zijn korte teksten die zijn aangepast aan iedere gelovige, jong en volwassen, en de dringende noodzaak onderstrepen van een authentieke "pastoraal van het verstand", een pastoraal van de cultuur voor allen. De pastoraal van het verstand is niet één van de vele wegen, maar een traject dat het mogelijk maakt heel de immense rijkdom van wijsheid en kennis die God in de persoon heeft gelegd, maximaal te gebruiken, opdat zij vordert, zich ontwikkelt, groeit en leeft.

Het kenmerk van de "Cuadernos de Pastoral" is gelegen in het feit dat zij zijn voortgekomen uit de uitwerking van lezingen, homilieën en toespraken die ik heb gehouden voor jongeren en volwassenen in het pastorale werk dat ik verricht in Paraguay als priester fidei donum.

De "Cuadernos" behouden een direkt karakter en tegelijkertijd een precisie van stellingen en terminologie. Hun voorbereiding vereist een bijzondere inzet om gelovigen instrumenten voor intellectueel onderzoek aan te reiken die tegelijkertijd zorgvuldig gekozen en gemakkelijk te begrijpen zijn. Zo kunnen zij worden geholpen de diepe redenen te vinden van de evangelische hoop.

Bovendien bieden deze teksten door middel van de daarin aanwezige verschillende kaders op een niet systematische, maar fragmentarische wijze een opening tot de verdieping van een precieze terminologie die geduldig en geleidelijk een hecht filosofisch, theologisch, historisch en in het algemeen interdisciplinair vocabulaire gaat vormen. Deze methode van het fragment past beter dan een systematische methode bij de mens van vandaag die leeft, volkomen in beslag genomen door een postmoderne cultuur en, zo zouden wij kunnen zeggen, een cultuur van het zappen. Langzaam krijgen echter het mozaïek en het project hun vorm en vallen de verschillende fragmenten op hun plaats.

Kard. Paul Poupard, president emeritus van de Pauselijke Raad voor de Cultuur, heeft in een brief die hij mij schreef, de publicaties als volgt gedefinieerd: "Ik ben van mening dat de verschillende toegezonden teksten een wijd vertakt en daarom geschikt initiatief zijn om de gemeenschappen op het platteland en in de steden op een open en kritische wijze te begeleiden ten opzichte van de verschillende processen van de globalisering. Ik vind dat de vertrouwde, maar heldere wijze van uitdrukken waarmee men zich tot de lezers richt om hen in te voeren in filosofische en theologische kwesties, het mogelijk maken te helpen om twee obstakels te overwinnen: het omzeilen van deze essentiële onderwerpen enerzijds een dor academisch elitair speculeren, en de onverschillige oppervlakkigheid of de extreme banaliteit van het uithollen van de belangrijkste begrippen van het kritische denken anderzijds". In een volgende en recentere brief voegde hij daaraan toe: "De diversiteit van thema's in uw populair-wetenschappelijke publicaties is een uitstekend voorbeeld om de variëteit van de dimensies van de cultuur te laten zien. Ik wens u geluk met uw pastoraal fijngevoeligheid om voor de gelovigen in Paraguay de culturele dimensie van het katholieke geloof toegankelijk te maken. Ik bemoedig u om verder te gaan in dit zinvolle werk van het sensibiliseren van het geweten van de gelovigen voor culturele thema's door daarin op de noodzaak te wijzen de vernieuwende kracht van het evangelie van Jezus Christus te ontvangen en te verbreiden".

Om al deze redenen heb ik gedacht het Italiaans publiek de "Cuadernos de Pastoral" aan te bieden; het bijzondere ervan is gelegen in het feit dat deze, ontstaan en gedacht in contact met de cultuur en het geloof van het volk van Paraguay, uitzicht bieden op de katholiciteit van de ene Kerk van de Heer. Het is een manier om de Italiaans gelovigen te helpen om "het boek van de missie" te openen en dieper begrip krijgen van "hun missie" in de context van de Italiaanse Kerk, die niet eenvoudig is, maar rijk aan uitdagingen.

Emilio Grasso
 (Vertaald uit het Italiaans door Drs.H.M.G. Kretzers) 

* Aan de put van het Woord. Het Woord van God in het leven en de zending van de Kerk.