PATER ROMANO BOTTEGAL

Monnik en missionaris *
 

In een reactie op deze woorden onderstreepte de theoloog Bruno Forte: "We moeten de stralende kracht van de Waarheid terugvinden, die betekenis geeft aan het leven, die kracht waarop de meest authentieke missionaire dimensie van het kerkelijk leven is gebaseerd." De missionaire heropleving vraagt in ieder tijdperk om "het getuigenis van het zuivere en sterke anders-zijn van God die in Jezus Christus zich voorstelde als doel en als thuis voor ons en als de enige die ons hart van hoop en vrede vervult".

Een speciale verwijzing naar die dimensie komt uit het profiel van P. Romano Bottegal, een figuur die weinig bekend is bij de Italiaanse lezers. We herdenken hem omwille van zijn eenvoudig en kernachtig leven, waaruit een diepe monastieke en vooral missionaire spiritualiteit blijkt.

Geboren in 1921 in San Donato Lamon (BL-Italië), trad hij op zijn vijfentwintigste jaar, al priester gewijd, binnen in de Cisterciënzer Orde van de Strikte Observantie (Trappisten) in de abdij van "Tre Fontane" in Rome. Hij verhuisde daarna naar Libanon waar hij de toelating vroeg en kreeg om te beginnen met een leven als kluizenaar. Na een periode die hij doorbracht in Jeruzalem op uitnodiging van Mgr. Hilarion Capucci, keerde hij naar Libanon terug waar hij stierf in 1978.

P. Romano heeft beetje bij beetje alles verlaten, op een weg die vanuit het priesterschap hem eerst leidde naar een trappistengemeenschap als monnik en uiteindelijk naar de eenzaamheid van een kluis, met het oog op een steeds grotere evangelische radicaliteit, om een schijnbaar zinloos leven te leiden, dat echter de uitdrukking is van een exclusieve liefde.

Dit alles neemt een bijzonder karakter aan vanwege de historische context waarin P. Romano koos om het hoogtepunt van zijn radicale levensweg te beleven. Libanon heeft tijdens die jaren immers een van de meest tragische periodes uit zijn geschiedenis gekend, met de toenemende betrokkenheid in de Arabisch-Israëlische kwesties in de vroege jaren '70.

Het wankele evenwicht van etnische en religieuze Libanese componenten had geen stand kunnen houden tegen de nieuwe massale aanwezigheid van de Palestijnen en hun verzetsgroepen die daar een toevlucht zochten. Zo ontstonden vele verschillende fronten van interne en externe opposities in de strijd, soms met wisselende allianties, tussen Palestijnen, Israëli's, Syriërs, Druzen, Maronitische christenen, moslims en andere Libanese fracties met interne groeperingen.

Verschillende incidenten van geweld en vergelding hielden aan, en Libanon werd een echt slagveld, o.a. door de burgeroorlog gedurende twee jaar (1975-1977).

De verslechterende situatie van het conflict heeft ook gezorgd voor een aantal levens-  en bewegingsongemakken aan Pater Romano, inclusief aanvallen op zijn hermitage; maar het was zeker niet over zijn persoonlijke veiligheid dat hij zich zorgen maakte. Tijdens de oorlog leed hij op elk moment, in zijn hart als priester en kluizenaar, om de angst van alle Libanezen, moslims en christenen. Daarom bracht hij uren door in gebed voor de vrede in Libanon.

Het is in dit verwoeste land en te midden van grote en verergerde religieuze en culturele verschillen dat P. Romano ook voor de niet-christenen "de man van God" - zoals ze hem noemden - is gebleken, verenigd in zichzelf en nooit los van de anderen. Zo zeiden degenen die hem kenden: "Hij zegt geen vrome woorden, maar hij laat God zien".

De interpretatiesleutel voor het getuigenis van Pater Bottegal ligt in zijn contemplatief leven. Zijn totaal monnik zijn, tot de laatste consequenties toe, is de bron van zijn missionaire ervaring.

Kluizenaar voor de wereld

De missionaire dimensie was nooit weg geweest uit zijn leven, omdat de verticale relatie met God ook alle mensen omvatte.

Hij zei namelijk dat "de beschouwing een inval van God in ons is. ... Als maar één mens buiten onze liefde blijft, kan God die Liefde is, niet in ons komen wonen".

De missie is constitutioneel afhankelijk van de roeping zelf van de monnik: "Het Koninkrijk wordt waargenomen, gesmaakt, gekregen, breidt zich uit en wordt aan anderen meegedeeld in de mate dat menselijke harten de Heer ontmoeten".

"Het klooster is voor de Kerk en leeft in de Kerk. Vanuit het klooster zouden apostelen en martelaren moeten ontstaan. Het klooster zou apostelen en martelaren moeten vormen, en dit zonder het te willen, zonder het te weten ... maar eenvoudigweg door zijn ijver. Waartoe dienen monastiek gezag, monastieke regels, monastieke deugden volgens de Kerk, volgens Christus? Om heilig te worden en heilig te maken ... om getuigen te zijn; en wie meer dan een monnik zou dat moeten doen?".

Hij woonde als een arme onder de armen, door alles wat hij ontving weg te schenken, in een gebied waar het stille getuigenis het enige mogelijke was. Hij heeft met zijn kernachtig leven van gebed en van werk voornamelijk de islamitische bevolking waaronder hij leefde, levend geïnterpelleerd, door die Waarheid te tonen die allen oproept.

Hij wist immers, dat wie aan zijn onopvallende, bijna machteloze aanwezigheid zin gaf, een Andere was.

Als een kluizenaar verliet Pater Romano de existentiële eenzaamheid die voortvloeit uit de versnippering en het menselijke egoïsme, om de mensen te ontmoeten in een eenzaamheid die geworteld is in het mysterie van Christus, sleutel en centrum van de hele menselijke geschiedenis. Deze eenzaamheid van de hermitage leidt in feite tot een gemeenschap die de kluizenaar plaatst in het hart van de Kerk en van de wereld, en hem deelachtig maakt in de vreugde en de hoop, het verdriet en de angsten van zijn tijdgenoten.

De Kerk immers gaat de wereld tegemoet omdat ze hem niet kan overstijgen tenzij in het aanvaarden van haar immanentie in de wereld. De Kerk is geen vreemde entiteit voor de mensheid. Het is juist de Kerk van de eenzamen, van diegenen die kiezen voor een leven van beschouwing, de verticale arm van het Kruis dat de hele wereld ondersteunt.

Ze zijn gescheiden van de mensen in de naam van de mensen, opdat de wereld opnieuw zou worden geplaatst in zijn ware centrum, dat God is.

Met hun leven brengen ze discussies teweeg, stellen ze vragen, nodigen ze uit om keuzes te maken, herdenken ze het lijden van hele volken en tonen ze de zoektocht naar het absolute dat aanwezig is in ieder mens. Dit is het wat ze zien op het Gelaat dat ze aanschouwen.

De monnik is de man van gebed, en van het bewustzijn van de menselijke situatie in haar geheel. Daarom zal de monnik de eerste zijn die hongert naar gerechtigheid en naar de totale bevrijding van de mens. Daarom vormen deze figuren een profetische aanklacht, een planetair bewustzijn.

Door het gebed, hart en kracht van zijn leven, zet Pater Romano zich op de weg naar de mensen. Zijn "afstand" van hen is geen ontkenning of isolering, maar een manier om nog doeltreffender te zijn, het getuigenis van een echt "katholieke", universele mens, open voor allen en geïnteresseerd in alles, zoals ook niet-christenen zullen erkennen.

Het belang van zijn missionair zijn lag niet in het doen, maar in het aanwezig zijn, daar, onder de armen, onder de laatsten, in de oorlog, onder degenen die niet tellen, om ten dienste te staan van degenen die hem nodig hadden in een specifiek historisch moment, in een wirwar van volkeren, rassen, godsdiensten.

De eenzaamheid van de monnik is dan geen isolering, want een authentieke ervaring van God bevrijdt ons van een op zichzelf gesloten leven, zonder contact met wat ons omgeeft, en tegelijkertijd respecteert die ervaring ten diepste ons "alleen zijn" in de aanwezigheid van een Ander die alles begrijpt en opneemt. Dergelijke innerlijkheid schept daardoor een nieuwe menselijke gemeenschap.

Het monastieke leven is dus missionair: het houdt in om van het bestaan, de schoonheid, de vreugde van het Koninkrijk aan de hele wereld te getuigen; het geloof in de liefde van Christus geeft immers de vrijheid van de kinderen Gods en brengt, zoals P. Bottegal betoogde, "in de ogen, in de stem, in het bloed en in de geest, de schoonheid, de grootheid, de poëzie".

Voor hem is "het leven, mits beleefd onder de ogen van God, niets anders dan geluk" en "wanneer een ziel kan beseffen dat God haar liefheeft, begint voor haar een nieuw tijdperk".

Dat is het wat ieder mens, van elke religie en cultuur, dient te ontdekken. Alleen door trouw te blijven, tot aan het einde toe, aan zijn roeping, zonder toegevingen en zonder ooit zijn identiteit te verliezen, heeft P. Romano gewoond in het centrum van de conflicten als iemand die, door in Gods intimiteit te treden, zijn schatten steelt en ze brengt naar de mensheid.

Mariangela Mammi