DE ZWAKKE KRACHT VAN HET EVANGELIE (2)

Missieprofielen van onze tijd: Andrea Riccardi

Een universele droom

Andrea Riccardi is de stichter van de Sant'Egidio-gemeenschap, die deze dagen plechtig haar 43ste verjaardag viert.

Hij brengt in zijn geschriften een grote hartstocht tot uitdrukking voor de evangelisatie van de hedendaagse wereld.

Hij breidt het begrip evangelisatie zelf, dat zoals bekend is, vanaf Evangelii nuntiandi van Paulus VI een complexe en dynamische werkelijkheid aanduidt^[1], tot het uiterste uit. In deze lijn is voor Riccardi evangelisatie niet alleen verkondiging, maar ook dialoog met de culturen en religies, het opbouwen van gerechtigheid en vrede.

De benadering is dus niet ideologisch. Het is de verhouding tot concrete gezichten van armen, die hij heeft leren kennen in Afrika, en het erkennen van de oorlog "als de moeder van alle armoede" die Riccardi en zijn gemeenschap ertoe aanzet om te bemiddelen voor de vrede zonder hiervoor een exclusieve keuze te maken. De Sant'Egidio-Gemeenschap drijft immers geamuseerd met zichzelf de spot, wanneer men haar definieert als "de UNO van Trastevere". Het door hen nagestreefde doel is niet het realiseren van een permanente structuur van parallelle diplomatie. Het is veeleer een opening toe naar de arme en de andere dat hen leidt tot de dialoog "aan de grens" met de culturen, de religies, de niet-gelovigen en de volkeren in conflict.

Overigens wortelen dergelijke openingen, zo onderstreept Riccardi, in een evangeliserende bezieling die partners die diepgaande verschillend zijn, met elkaar laat spreken^[2], zonder syncretismen te bewerkstelligen. Missie en dialoog zijn niet elkaars tegengestelden; het gaat er integendeel om de missionaire geest nieuw leven in te blazen door de cultuur van vijandigheid af te wijzen, door daarentegen een cultuur van vrede en christelijke gemeenschappen op te bouwen die in een meervoudige wereld weten samen te leven^[3], die van deze laatste de ziel van eenheid zijn door middel van het teken van een broederschap die iedere grens overschrijdt^[4].

Voor Riccardi is het immers belangrijk een universele droom te hebben, ook al is men lid van een kleine gemeenschap. De hedendaagse christen kan alleen nog maar een universele christen zijn. En dat niet zozeer in de zin van informatie via de media en van reizen, omdat wij allen ten zeerste betrokken zijn bij dit comprimeren van tijd en ruimte door de heersende globalisering, maar in de zin dat de christen in contact komt met degene die veraf is, door middel van een persoonlijk en gevoelsmatig contact. Hij beperkt zich immers niet tot het aanklagen van het kwaad, oorlogen en onrecht, met de beelden waarmee onze huizen door de media worden overspoeld, maar hij brengt een levende en werkelijke communicatie "van hart tot hart" tot stand^[5].

"De zwakke kracht van het evangelie"

Naastenliefde komt voort uit het deelnemen aan het medelijden van Jezus voor volksmenigten, het is vriendschap voor de arme, die wordt beschouwd als "sacrament van de broeder"^[6].

Naastenliefde en Gemeenschap, beide voortgekomen uit de zwakke kracht van het evangelie, vormen vandaar de hoekstenen van een evangelisatie die de nadruk legt op persoonlijke opname en communicatie, op het belang van het gebed en het liturgisch leven. Dit laatste wordt beschouwd als een manifestatie van de schoonheid die de wereld redt en verschillende elementen van orthodoxe spiritualiteit bevat.

In deze wereld die razend snel verandert en in de vorige eeuw eerst werd gekenmerkt door het proces van secularisatie en vervolgens door dat van globalisering, zal de christen alleen geen angst hebben, als hij zal wortelen in de zwakke kracht van het evangelie, dat de aanstoot van het kruis, de zwakheid en de armoede in het middelpunt plaatst, in een wereld die het de voorkeur geeft aan tegengestelde waarden.

In deze zin is het, zo benadrukt Riccardi, belangrijk voor de nieuwe generaties opnieuw het thema zelf van de naastenliefde aan de orde te stellen binnen de kerkelijke bedding om dit te onderscheiden van andere soorten humanitaire bemoeienis. Bovendien hebben de jongeren vandaag geen vraag naar inzet, zoals dat het geval was in ‘68, maar zij zoeken vooral naar "spiritualiteit"; meer dan een uitgangspunt zal deze naastenliefde de uitdrukking kunnen zijn van een volwassen spiritualiteit.

Deze noodzaak van een religieuze verworteling van de inzet voor de armen is nog dringender voor Afrika, waar armoede een "normale" toestand is, waar men uit wil komen. In Afrika is het belangrijk dat de jongeren ontdekken dat er nog armere en behoeftigere mensen zijn, door de grenzen van de clan te overschrijden overeenkomstig een authentiek evangelische visie^[7].

Ten opzichte van de crisis van de betekenis van missieactiviteit, die vele kerkelijke sectoren heeft getroffen, biedt Riccardi de verontrustende zwakke kracht van het evangelie, zoals die zich heeft gemanifesteerd door middel van de geschiedenis van de martelaren van de 20^ste eeuw. Zijn verdiepte historische studie, die talrijke documenten heeft geanalyseerd die de meest verschillende situaties omvatten, van het verzet tot het nazisme, tot de missie op de verschillende continenten, geeft ons de geschiedenis terug van mannen en vrouwen die geen helden waren, maar trouwe en consequente getuigen van hun geloof en de betekenis van de zending tot de bloedige gave van het leven toe. De lectuur van deze omvangrijke tekst is een authentieke mijn van hoop ten opzichte van de uitdagingen van de evangelisatie in het nieuwe millennium en nodigt ertoe uit om de erfenis van deze martelaren te aanvaarden^[8].

Een nieuw begin?

De opening naar nieuwe horizonten van de evangelisatie komt voort uit de overtuiging dat de zending na tweeduizend jaar nog aan het begin staat.

Zo stelde Johannes Paulus II aan het begin van de encycliek Redemptoris missio^[9], volgens welke de zending, ook al is zij mondiaal geworden, nog vele volkeren en moderne areopagen moet bereiken.

Riccardi legt meer dan op de geografische dimensie of op de verschillende missieomstandigheden de nadruk op het feit dat, als de christelijke openbaring afgesloten is, het diepgaand bevatten ervan nog vol is van de toekomst.

"De geschiedenis van het christendom doet niets anders dan beginnen", is zijn herhaaldelijk citaat van Aleksandr Men', een orthodox priester, onder duistere omstandigheden gedood in de USSR in 1990, dat beter deze noodzaak tot uitdrukking brengt om de spirituele rijkdom en de rijkdom aan menselijke ervaring van het christendom te verdiepen en nog verder te onderzoeken^[10].

Ook al leven wij in een complexe samenleving en in een moeilijke tijd, dan moeten wij er trots op zijn daartoe te behoren en de evangelisatie te beleven in haar agonische dimensie, van strijd en opening van nieuwe horizonten en spirituele en culturele dimensies.

De evangelisatie is voor Riccardi in deze zin geroepen steeds meer hartstocht voor de hedendaagse mens te zijn; zij is een overdwarse werkelijkheid die alle activiteiten van de Kerk doordrenkt, van Rome tot de hele wereld.

De band van de evangelisatie van het westen, van het noorden van de wereld, met die van de kerken van het zuiden van de wereld is een absolute noodzaak voor een opening om het risico van autoreferentialiteit te vermijden; deze missionaire realiteiten bestaan samen of verdwijnen samen^[11].

Van de volksbuurten van Rome tot de universele zending. Een intuïtie en een weg in volle ontwikkeling voor de door Riccardi gestichte beweging.

De botsing met de zending verandert altijd de kenmerken van een gemeenschap, of die nu kerkelijk of laïcaal is. Zij komt religieuze en maatschappelijk vragen en vormen van zoeken tegen die diepgaande verschillend zijn, en zij is geroepen om in verschillende omstandigheden het zoeken naar evangelische authenticiteit van de eigen oorsprong te incultureren. Een ware uitdaging van aanpassing en coherentie voor de Sant'Egidio-Gemeenschap, die een beweging is waarvan de laïcale structuur vrij onstabiel is.

Ongetwijfeld is deze beweging in de geschiedenis een zaad en een zuurdeeg van grote waarde geweest en is dat nog steeds en laat de rijkdom van de gaven zien die de Geest door de evangelisatie van de hedendaagse wereld opwekt.

Antonietta Cipollini

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

^[1] Vgl. Paulus VI, Evangelii nuntiandi, nr. 17.
^[2] Vgl. A. Levi, Dialoghi sulla fede, con Vincenzo Paglia e Andrea Riccardi, il Mulino, Bologna 2000.
^[3] Vgl. A. Riccardi, Convivere, Editori Laterza, Bari 2006.
^[4] Vgl. A. Riccardi, Paolo. Uomo dell'incontro, Paoline, Milano 2008, 59vv.
^[5] Vgl. A. Riccardi, Dio non ha paura. La forza del Vangelo in un mondo che cambia, Ed. San Paolo, Milano 2003. De hele tekst is van groot belang voor de evangelisatie en hieruit putten wij onze beschouwingen. Zie in het bijzonder het hoofdstuk "Una Chiesa in missione", 189-205.
^[6] Vgl. A. Riccardi, Uomo e donna. Sogno di Dio, Paoline, Milano 2009, 27-28.
^[7] Vgl. A. Riccardi, Sant'Egidio. Roma e il mondo. Colloquio con Jean-Dominique Durand e Régis Ladou. Voorwoord van Carlo Maria Martini, Ed. San Paolo, Milano 1997, 67.
^[8] Vgl. A. Riccardi, Ils sont morts pour leur foi. La persécution des chrétiens au XX siècle, traduit de l'italien par Julien Gayard, Plon-Mame, Mesnil sur l'Estrée 2002.
^[9] Vgl. Johannes Paulus II, Redemptoris missio, nr. 1.
^[10] Vgl. A. Riccardi, Dio non ha paura..., 14-17, 190-191.
^[11] Vgl. A. Riccardi, Dio non ha paura..., 204.

13/03/2011