Italiano Español Nederlands Français
Home arrow Missionaire en spirituele profielen arrow De smaak van de trouw/5
Afdrukken Verzenden naar een vriend

Missionaire en spirituele profielen
 


 

DE SMAAK VAN DE TROUW/5

Leven en marteldood van de zalige zuster

  Maria Clementina Anuarite Nengapeta

 


Wanneer de tijd van de beproeving komt, zullen het geloof, de betekenis van de op zich genomen verplichting, de oorspronkelijke waarde die Anuarite aan de maagdelijkheid toekent, het intense gebed en ook de steun van de liefdevolle aanwezigheid van haar gemeenschap het haar mogelijke maken onwankelbaar en moedig te blijven[1].

Anuarite zal tot aan het vergieten van haar bloed ervan getuigen dat de waardigheid van de vrouw en christin een gave is die ook op de breedte graad van de evenaar wordt geschonken, en dat er geen maatschappelijke en culturele barrières zijn die een totale overgave aan de liefde verhinderen. Ieder kan zijn geschiedenis, zijn armoede, zijn verdriet en hoop aanbieden door gebroken brood, uit liefde gegeven, te worden.



De zuiverheid van het hart

Op 30 november 1964 schreef Anuarite de laatste regel van haar dagboek: "Ons getuigenis van de zuiverheid van hart met de heer Patris"[2]. Weinig later, in de nacht van 30 november op 1 december, zal zij worden gedood en zo martelares worden, getuige van haar wijding, haar maagdelijkheid, die vóór alles zuiverheid van hart is[3], totale fysieke en geestelijke gave aan Yezu Tu, Jezus alleen.

De lijdensweg van Anuarite, die zijn hoogtepunt vond in de eenzaamheid van haar "ja", ging via een lange weg, tot aan de drempel van de dood, samen met haar medezusters. Hij begon ongeveer twee dagen eerder, toen de Simba's het klooster van Bafwabaka binnenvielen en alle zusters dwongen hen te volgen[4].

De episode moet worden geplaatst op het ogenblik van de meest acute politieke spanning. Er was zonder meer de order van logistiek-militaire aard geweest om in Wamba alle missionarissen samen met alle vreemdelingen die ervan werden beschuldigd contacten te onderhouden met het buitenland, in Wamba samen te brengen. Bovendien voelden de Simba's bij de euforie van de opstand zich veilig en als het ware beschermd door de algemene verwarring die er in Congo heerste, een verwarring die de vreemdelingen geen bescherming meer garandeerde.

Met de redenen van politieke en rassenhaat vermengden de rebellen religieuze motieven en door de gevolgen van hun buitensporig alcohol en drugsgebruik voelden zij zich in hun voorstellen en seksueel misbruik vermeteler.

Bij een beoordeling van de gebeurtenissen dienen politieke motieven, hoewel ze op de achtergrond blijven, naar het tweede plan te worden verwezen[5]: Anuarite sterft als martelares, omdat ze eerst weigert de vrouw van Ngalo en vervolgens van Olombe te worden[6]. Zij legt getuigenis af van een onverdeelde liefde, van uniciteit en zuiverheid tot de dood toe.

Zalig de zuiveren van hart... In armoede en eenvoud heeft zij tijdens haar leven de Heer bemind; nu gaat zij Hem tegemoet: zij zal God zien.

Op weg naar "de Berg"

"Leven van de liefde wil niet zeggen blijven op de berg Tabor"[7], had Anuarite in haar dagboek geschreven en hiermee maakte zij de zin van de heilige kleine Teresia tot de hare. Nu begint zij aan een reis die vanaf de eerste schreden het doel aangeeft: Calvarië. Op de vrachtwagen die de zusters vervoerde, zongen de Simba-soldaten obscene liederen en ontnamen zo iedere eventuele illusie over hun bedoelingen: "Waar zullen dus de vrouwen van de paters (de missionarissen) vannacht heen gaan? Oh, oh, ieder van ons zal vannacht er een hebben en zich amuseren"[8].

De vele halteplaatsen op de reis die hen naar Wamba zou moeten brengen, waren authentieke staties van een lijdensweg.

De eerste nacht brachten ze door in Ibambi in een huis van de missie dat van de Dehonianen, nu bijeengebracht in Wamba, was geweest. Zij deden geen oog dicht: zij werden meermalen "gestoord", hoewel "het voor het ogenblik niet ging om het misbruik dat zonder terughoudendheid op touw werd gezet, toen men stond tegenover de Europese zusters"[9].

's Morgens hernamen zij de reis die tien uur duurde om tachtig kilometer af te leggen. Het was een escalatie van terreur: in Pawa hielden de Simba's halt om een Europese dokter uit te schakelen die een leprozencentrum leidde, maar op tragische wijze al drie dagen tevoren was vermoord. Later kwamen zij een busje met Simba-militairen tegen met aan boord kolonel Yuma Deo en kolonel Ngalo. Nadat de militairen van de twee auto's elkaar hadden begroet met geweerschoten in de lucht, lieten ze de zusters uitstappen. Vanaf dat beslissende moment neemt de deportatie van de zusters de vorm aan van een religieuze vervolging: hun kruisen, rozenkransen werden afgerukt en ieder religieus teken werd stukgemaakt en in het zand gegooid. Yuma Deo schreeuwde: "Jullie god is helemaal geen blanke. De god van de zwarten is Lumumba. Wij zullen jullie niet doden, omdat jullie van dezelfde kleur zijn als wij. Maar jullie moeten wel jullie habijt uittrekken en je als de andere vrouwen kleden... Zo zijn jullie nutteloos: jullie moeten Lumumba kinderen geven..."[10].

Ten overstaan van de stomme, maar gedecideerde woede van de zusters als antwoord op de religieuze vervolging, de vleierijen en voorstellen van de Simba's, concludeert kolonel Ngalo: "Zij zijn koppig, zoals de Vlamingen die hen hebben opgevoed: het is beter ze allemaal te doden"[11].

Yuma Deo nodigt ze nog een keer uit om zich aan de nieuwe situatie die in Congo is ontstaan, aan te passen en belooft hen terug te sturen naar Bafwabaka. Maar wanneer de auto opnieuw vertrekt, gaat hij niet de richting van Bafwabaka uit, maar die van Isiro.

Voor de zusters was het intussen duidelijker geworden wat er met hen zou gebeuren: zij baden onophoudelijk. Ondanks de bedreigingen met de dood hadden sommigen enkele religieuze objecten in de binnenzak van hun habijt bewaard; ook Anuarite had een kleine madonna bewaard. Zij bidt en tracht de moraal van de zusters hoog te houden; zij staat aan en gezellin de pagne af, het traditionele weefsel dat zij had meegenomen om zich te beschermen tegen de stofwolk op de weg, zoals zij de avond tevoren haar deken aan een andere zuster had afgestaan om op de grond te kunnen slapen. Met gebaren van eenvoudige liefde jegens de zwakste medezusters ging Anuarite op weg naar het laatste station. Zij kwamen om zes uur 's avonds aan in Isiro.

Beter sterven dan de liefde verraden

In Isiro lieten de Simba-hoofden hun oog vallen op zuster Anuarite en zuster Jean-Baptiste, misschien niet de knapsten, maar wel degenen die zo te zien de meest integere leken, het dichtst bij hun jeugd.

Bij het overbrengen naar het huis van Yuma Deo, waar aanvankelijk de zusters waren samengebracht, naar het Maison Bleu, het huis waar de marteldood zal plaatsvinden, trachten de rebellen met een excuus Anuarite af te zonderen. De generale overste wilde, toen zij lucht kreeg van het bedrog, bij haar blijven en wij zullen zien dat zij haar tot het einde toe niet zal verlaten. Er dient onderstreept te worden dat de generale overste en de overste van het huis van Bafwabaka, beiden bantoes, twee figuren zijn die in die omstandigheden "een statuur hebben aangenomen die zelfs niet de meest optimistische vriend van Afrika in die tijd zou hebben verondersteld, omdat men gewend was de Afrikanen te houden voor christelijke minderjarigen"[12].

De Simba-hoofden konden op geen enkele ogenblik de twee figuren buiten beschouwing laten. Immers, toen kolonel Yuma Deo bij hen kwam en duidelijk zei dat hij Anuarite wilde als vrouw, reageerde de generale overste doortastend. Zij werd in het gezicht geslagen en met de dood bedreigd, want ze zeiden: "Voor de paters staan jullie altijd klaar. Voor ons, die jullie broeders zijn, hebben jullie alleen maar minachting. Dat is politiek"[13].

Ook Anuarite reageert krachtig en wat de bedreigingen tegen de generale overste betreft, schreeuwt zij: "Dood me maar liever!"[14].

Dan is er een korte adempauze: zij sturen hen samen naar de medezusters in het Maison Bleu. Het is het laatste avondmaal met de medezusters dat zij deelt naast de novicenmeesteres, die haar steunt in haar Getsemani.

De doodsstrijd in de Hof van Olijven is ook een verplicht stadium in het lijden van martelaren. "Smart is smart, weerzin is weerzin, angst is angst, ook voor martelaren in het stadium van de voorbereiding op de strijd"[15]. Zij vraagt meermalen te bidden voor haar en herhaalt: "Ik wil liever sterven". En ten slotte zegt ze, van tafel opstaand: "Nu is mijn ziel bedroefd"[16].

Antonietta Cipollini

 (Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)




[1] Johannes Paulus II, Homilie voor de zaligverklaring van Maria Clementina Anuarite op het Hoogfeest van de Tenhemelopneming van de Heilige Maagd Maria, Kinshasa-Zaïre (15 augustus 1985), op www.vatican.va

[2] Met "de heer Patris" verwijst Anuarite of naar Patrice Lumumba, god van de zwarten, bij wie de zusters meermalen worden uitgenodigd zich aan te sluiten tegen de god van de blanken, of naar Olombe, haar moordenaar, van wie ze niet precies de naam wist, R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite Nengapeta, vergine e martire zairese, Edizioni Paoline, Roma 1978, 229-230.

[3] Vgl. het getuigenis van Joséphine Mungapanane: "Zij hechtte heel veel belang aan de zuiverheid van het hart", Sacra Congregatio pro Causis Sanctorum, P.N. 1218, Isiren.-Niangaraën. Canonizationis Sororis Mariae Clementinae Anuarite Nengapeta, religiosae congregationis sororum a Sacra Familia, in odium fidei, ut fertur, interfectae (+1 dec. a. 1964). Positio super martyrio, Tip. Guerra, Roma 1983 (in het vervolg: Positio), Summarium, 102.

[4] Het waren 18 geprofeste zusters, 9 novicen en 7 postulanten.

[5] De getuigenissen van de zusters die aanwezig waren in de nacht van de marteldood, zijn eensluidend, vgl. bijvoorbeeld zuster Marie-Helène, Joséphine Bapema Banakwemi "zij (Anuarite) heeft geantwoord dat ze liever wilde sterven dan toegeven", in Positio, Summarium, 33.

[6] Ngalo en Olombe waren twee Simba-officieren. De tweede, Olombe, was de moordenaar van Anuarite.

[7] Dagboek van Anuarite, Positio Documenta, 216.

[8] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 132.

[9] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 137.

[10] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 142.

[11] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 142.

[12] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 155.

[13] Vgl. het belangrijke verhaal van de generale overste, zuster Maria Leontina (Lucia Kasima), Positio, Summarium, 24.

[14] Positio, Summarium, 24.

[15] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 185.

[16] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 186.



07/07/2018

 
Website van de missionaire Gemeenschap Redemptor hominis