Italiano Español Nederlands Français
Home arrow Missionaire en spirituele profielen arrow De smaak van de trouw/2
Afdrukken Verzenden naar een vriend

Missionaire en spirituele profielen
 


 

DE SMAAK VAN DE TROUW/2

Leven en marteldood van de zalige zuster

Maria Clementina Anuarite Nengapeta

   

Afrikaanse heiligen, zoals Anuarite, zijn "het zout" geweest van het land waar zij hebben geleefd, en "het licht" in de wereld die hen heeft zien leven[1]. Zo drukte de Afrikaanse Kerk zich uit bij gelegenheid van de tweede Afrikaanse Synode; paus Benedictus zelf heeft in zijn postsynodale apostolische exhortatie Africae munus onderstreept dat deze heiligen de mooiste vruchten zijn van de missionaire Kerk in Afrika en het zaad zijn van andere christenen; hij heeft ten slotte aan de bisschoppen gevraagd dat hun verering tot nieuw leven wordt gebracht en wordt bevorderd[2].

In Congo wordt de verering van Anuarite aangemoedigd door verschillende initiatieven die de nieuwe christelijke generaties haar deugden voorhouden[3]. Wij moeten inderdaad niet vergeten dat de geschiedenis van Anuarite die van een eenvoudig meisje, een dochter van haar volk, is. Daarom wordt haar voorbeeld aan allen aangereikt.

 


De kinderjaren en de jeugd

Anuarite wordt op 29 december 1941 geboren in de voorstad Mikook aan de uiterste rand van Wamba in het noord-oostelijke deel van het land. Zoals haar eigen moeder vertelt is zij bij de geboorte Nengapeta Anaolita genoemd; bij het doopsel Alphonsine; in het religieuze leven Maria Clementina[4].

Bij haar geboorte geeft haar vader haar de naam Nengapeta Anuarite die een wens inhoudt[5]. Nengapeta wil zeggen volgens de meest waarschijnlijke versie "hoe zich verrijken" of misschien "vlugge duif". Anuarite betekent "zij die met de oorlog heeft gelachen"[6].

Vooral de betekenis van de naam Anuarite zal het leven en de dood van de martelares het best tot uitdrukking brengen.

Haar geschiedenis, die de eer der altaren heeft bereikt, begint derhalve als een feit van uiterste nederigheid in een wankele Afrikaanse hut, die nu niet meer bestaat.

Mikoko en Matali, de twee kleine centra aan de uiterste rand van Wamba (wijk Anvers, vandaag Victimes de la Rébellion genoemd) bestonden ieder uit niet meer dan vier huizen voor een totaal van 30-40 personen, volwassenen en kinderen.

Anuarite leeft dus het leven op een parcelle (de binnenplaats waar de verblijven oprijzen) en daar doet zij haar eerste ervaringen op van de brousse, zij hoefde immers nog geen dertig meter af te leggen om midden in de jungle te zijn.

Nengapeta leeft geheel in de Bantoe-wereld, zij hoort, niet altijd rooskleurige, verhalen uit de geschiedenis van de voorouders. Zij ziet de oude Stephanó, die in zijn gezicht en zijn verwoeste ogen de tekens droeg van de razzia's van de laatste slavenhandelaren aan het begin van de eeuw[7].

De ouders, hoewel analfabeet, sturen al hun kinderen naar school. Zo zit ook Anuarite op de enige bestaande scholen, die van de Missie, en om deze te bereiken loopt zij een uur en went zij, zoals veelvuldig gebeurt onder de Afrikanen, aan zeer aanzienlijke afstanden te voet.

Na school loopt zij snel naar huis om water te halen en hout te zoeken om haar moeder te helpen die het hele gezin draaiende moet houden door aardnoten en hout te verkopen, nadat haar echtgenoot haar heeft verlaten, omdat zij hem geen mannelijke kinderen gaf (hij zal hierna ook een andere vrouw nemen).

Het zijn dus typisch Afrikaanse kinderjaren en een jeugd die zij als een onafscheidelijke erfenis met zich mee zal dragen in haar religieuze leven.

Anuarite straalde van vreugde

Zeer vroeg, met 11 jaar, maakt Anuarite het verlangen kenbaar religieuze te worden en met 12 jaar treedt zij in bij de Congregatie van de Zusters van de Heilige Familie Jamaa Takatifu[8] als aspirant. Met 14 jaar is zij probanda, met 16 novice, met 18 legt zij de eerste geloften af.

Het motief aan het begin om "Gods werk" te doen (volgens een door Anuarite gebruikte lokale uitdrukking), dat wil zeggen in het religieuze leven in te treden, is zeker niet om haar de mogelijkheid te bieden de studie voort te zetten, zoals haar vader in zijn getuigenis kort en bondig ontkent, maar om religieuze te zijn[9].

Integendeel, zij aanvaardde het ook het laatste jaar van de lagere school over te doen, omdat zij zwak in de studie was, als zij haar keuze maar mocht volgen.

Naar onze mening geeft het getuigenis van een vriendin (die gedurende een periode deel uitmaakte van de congregatie) ons een belangrijke sleutel tot begrip: "Zij zag dat de zusters gelukkig waren, vooral op feestdagen, dat heeft haar aangetrokken"[10].

Zoals een ander getuigenis duidelijk onderstreept was voor ieder de reden om bij de Heilige Familie of een andere congregatie in te treden een raadsel[11]. Het is dus het mysterie van de aantrekkingskracht en de besmetting van een bevrijdend geloof dat zich in de vreugde verspreidt. En de vreugde zal een voortdurend kenmerk van Anuarite zijn: "Zij straalde van vreugde"[12].

Een explosieve vreugde, een oorverdovende lach, praatzucht waren de meest in het oog vallende aspecten van het gedrag van Anuarite. De getuigenissen stemmen overeen, wanneer zij aan haar herinneren als aan iemand vol leven en enthousiasme. Op feestdagen was zij een ware leider van de vreugde en vermaakte zij allen. Haar spontaniteit was aantrekkelijk. Zij hield van dansen en was een goede tam-tam-speelster[13].

Nadat zij dus is ingetreden bij de congregatie om de vreugde te beleven, zal zij tot aan haar dood de draagster hiervan zijn. Haar medezusters herinneren zich hoe zij gedurende de reis die haar naar de marteldood voerde, het moreel van haar gezellinnen trachtte op te beuren, ondanks het feit dat zij zich het meest bewust was van hetgeen hun stond te overkomen. Dus niet een oppervlakkige vreugde, maar een die alleen maar een intieme vereniging met de Geliefde kan geven[14].

Haar karakter was bovenmate gevoelig[15] en dientengevolge prikkelbaar[16].

Allen herinneren zich dat zij gemakkelijk kwaad werd en soms agressief werd of stuurs keek, maar allen herinneren zich ook dat zij snel vergat en vergiffenis wist te vragen[17].

Hier zijn dan nog andere trekken die door de getuigenissen duidelijk naar voren worden gebracht: zeer vasthoudend, verantwoordelijkheidsgevoel, eenvoudig, trots, soms angstig, moedig om anderen te verdedigen, trouw aan hetgeen zij beloofd had, onafhankelijkheid van karakter[18].

Zij had een zwakke gezondheid, was ziekelijk, met een zwak zenuwstelsel, had ook vaak te lijden van migraineaanvallen. Ondanks dat deze haar dag bepaalden, was zij toch altijd actief en beschikbaar[19].

Dus een schat in een aarden vat, opdat naar voren kwam dat God kiest wat zwak is, om de sterken te verwarren.

De vrouw van het expliciete

Vrijmoedig en loyaal[20], ziet Anuarite duidelijk het minder worden van de intensiteit van de religieuze observantie en de apostolische inzet van de zeer jonge orde waartoe zij behoort. En daar zij het in geen geval accepteert te zwijgen, gebeurt het dat zij, eens gezocht en zelfs toegejuicht als iemand die de communauteit bezielt, bijna gemarginaliseerd wordt. Gezaghebbende bronnen hebben zelfs verzekerd dat men voor de laatste jaren van haar leven de veronderstelling niet had uitgesloten haar uit de communauteit te verwijderen: haar geestelijke onverzettelijkheid, haar inzet en absolute toewijding hadden geen ruimte meer[21].

Toen het verval naar haar mening onacceptabele hoogten bereikte, vroeg Anuarite de Generaal Overste of de bisschop van Wamba, mgr. Wittebols[22], als martelaar zes dagen vóór haar dood gestorven, verlof om enige advies te geven en daar haar dit werd toegestaan, barste zij los in een ware stortvloed van aangifte en analyse waarvan juistheid onweerlegbare bewijzen heeft gegeven[23].

"Vrouw van het expliciete" genoemd[24], is Anuarite niet in staat problemen tussen haakjes te plaatsen. Als iets persoonlijk of op het gebied van de communauteit niet gaat, heeft zij geen rust, voordat zij tot de meest volledige verheldering gekomen is: zij accepteert in geen geval de hypothese van het impliciete[25].

Antonietta Cipollini

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)




[1] Vgl. De 2de Bijzondere Vergadering voor Africa van de Bisschoppensynode, Instrumentum laboris (19 maart 2009), nr. 36, op www.vatican.va

[2] Vgl. Benedictus XVI, postsynodale apost. exhort. Africae munus (19 november 2012), nrs. 113-114, op www.vatican.va

[3] Vgl. Conférence Episcopale Nationale du Congo - Cenco, Ensemble avec la Bienheureuse Anuarite humanisons notre société. Manuel de catéchèse pour l'année pastorale Anuarite 2005-2006, Éditions du Secrétariat Général de la CENCO, B.P. 3258 Kinshasa - Gombe 2006.

[4] Vgl. het getuigenis van de moeder van Anuarite, Juliana Isude Makiabebe, in Sacra Congregatio pro Causis Sanctorum, P.N. 1218, Isiren.-Niangaraën. Canonizationis Sororis Mariae Clementinae Anuarite Nengapeta, religiosae congregationis sororum a Sacra Familia, in odium fidei, ut fertur, interfectae (+ 1 dec. a. 1964). Positio super martyrio, Tip. Guerra, Roma 1983 (afgekort Positio), Summarium, 139.

[5] Haar vader noemt haar Anuarite, haar moeder Anoalite. Dat is toe te schrijven aan het feit dat er in het Kiswahili sommige zeer fluctuerende klanken, zoals de "r", zijn.

[6] Vgl. R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite Nengapeta, vergine e martire zairese, Edizioni Paoline, Roma 1978, 23-25.

[7] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 28.

[8] De Congregatie Heilige Familie "Jamaa Takatifu" werd op 27 april 1936 gesticht door mgr. Verfaillie, toen apostolisch vicaris in Stanleyville (het huidige Kisangani). De eerste Generale Overste was Lucie Kasima, in het religieuze leven zuster Marie Léontine, die wij als indrukwekkende figuur zullen zien naast Anuarite gedurende haar marteldood.

[9] Vgl. het getuigenis van de vader van Anuarite, Amisi Badjulu, in Positio, Summarium, 126.

[10] Vgl. het getuigenis van een jeugdvriendin, Françoise Bambanota, in Positio, Summarium, 98.

[11] Vgl. het getuigenis van Amboko Monique, medezuster van Anuarite, in Positio, Summarium, 106.

[12] Het getuigenis van Amboko Monique..., 106.

[13] Vgl. R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 82.

[14] Vgl. Positio, Informatio, 21.

[15] Vgl. R.F. Esposito, L'esperienza spirituale di Sr. Maria Clementina Anuarite Nengapeta, vergine e martire zairese (1939-1964), in T.P. Zecca, ed., Mistica e Misticismo oggi. Settimana di studio di Lucca 8-13 settembre 1978, Passionisti, CIPI, Roma 1979, 375.

[16] Vgl. het getuigenis van haar novicenmeesteres, zuster Maria Damiana, in Postitio, Summarium, 194-195.

[17] De beschrijving van het karakter van Anuarite van zusters Maria Damiana is uitvoerig hernomen door de synthese van de Positio, Informatio, 21.

[18] Vgl. Positio, Informatio, 20-21.

[19] Vgl. Positio, Informatio, 20.

[20] Vgl. de verschillende getuigenissen van haar medezusters, in Positio, Summarium, 68, 102, 145.

[21] Vgl. R.F. Esposito, L'esperienza spirituale..., 374.

[22] Over het onderricht van mgr. Wittebols in het leven van de zalige Anuarite, vgl. O. Matungulu, Bienheureuse Anuarite l'Africaine et son maître spirituel, Éditions Loyola, Kinshasa 1997, 203-209.

[23] Vgl. R.F. Esposito, L'esperienza spirituale..., 374.

[24] R.F. Esposito, Sr. M. Clementina Anuarite..., 9.

[25] Vgl. R.F. Esposito, L'esperienza spirituale..., 374.

 



27/06/2018

 
Website van de missionaire Gemeenschap Redemptor hominis