Italiano Español Nederlands Français
Home arrow Latijns-Amerika arrow Leven van de parochie van Ypacaraí arrow Voor een spiritualiteit van een koor
Afdrukken Verzenden naar een vriend




VOOR EEN SPIRITUALITEIT VAN EEN KOOR

Ontmoetingen voor vorming met het jeugdkoor van de
parochie Sagrado Corazón de Jesús

 


Sinds enige tijd heeft een groep jongeren van de parochie Sagrado Corazón de Jesús van Ypacaraí (Paraguay) de taak op zich genomen om een koor te vormen dat deelneemt aan liturgische vieringen. Sommigen spelen gitaar, anderen zingen alleen maar. Voor hen allen was het belangrijk na het volgen van het onderwijs door een muziek- en zangleraar meer specifiek de functie van muziek en zang in een liturgieviering en de authentieke rol van een kerkkoor te leren kennen.

Enkele ontmoetingen met Emilio die over dit thema een "Cuaderno de Pastoral" (Música y canto en la celebración eucarística. Para una espiritualidad del canto) heeft geschreven, hebben hun, behalve veel technische adviezen, ook belangrijke elementen van spiritualiteit gegeven om een koor voor de liturgie te vormen.

Een tekst uit de Sermones van de heilige Augustinus is fundamenteel gebleken om vooral de betekenis van het liturgische gezang te begrijpen: "Zingt voor de Heer een nieuw gezang. Wilt gij weten wat er nodig is om van hem te zingen die gij liefhebt? ... De lof die moet worden gezongen, is de zanger zelf. Wilt gij lofprijzingen doen opstijgen naar God? Weest gij de lof die gij wilt uiten; en gij zult zijn lof zijn, als gij goed leeft" (Sermo 34, 6).

Een kerkkoor zingt om God eer te geven en de mensen te helpen om de Heer te ontmoeten, die zij liefhebben: dit is het fundament dat een koor voor de liturgie anders maakt dan welke muzikale groep dan ook.

Dit fundament, zo bracht Emilio in herinnering, houdt niet alleen de muzikale competentie en kwaliteit van het koor in, maar ook, en vooral, het persoonlijk leven van ieder van de leden ervan. Om zin te geven aan wat men doet, is het immers noodzakelijk dat er in ieder een overeenkomst is tussen innerlijk en uiterlijk leven. Ieder koorlid moet de woorden van het gezang dat hij uitvoert, begrijpen en beleven. Als men woorden van liefde, vrede, leven, lof aan de Heer zingt, moet men die vervolgens beleven, men kan niet tegengesteld hieraan leven. Vóór alles is het noodzakelijk eerlijk tegenover zichzelf te zijn en men is dat alleen maar, wanneer men beleeft wat men zegt: nieuwheid is de dingen die men zegt, beleven.

Het persoonlijk leven van wie zingt, is niet iets uiterlijks, iets dat losstaat van hetgeen men zingt, maar gaat deel uitmaken van de muzikale expressie, anders vervalt men tot schijnheiligheid. Een koorlid mag een schitterende stem hebben, iemand die een instrument bespeelt, mag uitzonderlijk goed gitaar spelen, maar als zijn leven niet overeenkomt met zijn gezang, dan vervult hij geen liturgische functie.

Als wij de Heer willen prijzen en voor Hem een nieuw gezang willen zingen, zegt de heilige Augustinus, moeten wij leven in overeenstemming met wat onze lippen zeggen.

Dit is een belangrijke inspanning die ieder geroepen is te doen, als hij een koor wil vormen dat de eigen liturgische functie verwezenlijkt, dat niet zingt om applaus te krijgen of succes te oogsten.

Voor de Heer een nieuw gezang zingen, waar de heilige Augustinus het over heeft, betekent niet voortdurend het muzikale repertoire moeten vervangen en steeds nieuwe liederen zoeken; ongetwijfeld moet men een repertoire vernieuwen en aanpassen, maar een waar nieuw gezang is gelegen in een nieuwheid van leven. Een nieuw gezang is de persoon zelf die zingt.

Wie het dienstwerk krijgt om in een eucharistische bijeenkomst te zingen, is geroepen dit in een geest van gebed in tegenwoordigheid van God en zijn volk te doen. Een gewijd gezang is in wezen een gebed. Het koor begeleidt het gebed dat wordt gezongen in de bijeenkomst, zoals de Goede Herder zijn kudde leidt naar de eeuwige weiden van de Heer.

Daarom moeten de woorden goed worden uitgesproken en het gezang goed worden uitgevoerd. De aanwezigheid en leiding van een koordirigent is belangrijk, opdat alle leden samen in harmonie zingen en men leert meerstemmig te zingen.

Een koor moet langzamerhand in een school van gezang voor heel de liturgische bijeenkomst veranderen, opdat heel het volk gedurende de eucharistische liturgie voor de Heer gaat zingen. Het gaat er niet om een musical of een muzikaal spektakel of een concert met een beroemde zangeres te organiseren, maar het is het volk van God dat moet zingen.

Het is ook noodzakelijk in deze zin te kijken naar de plaats van het koor binnen de bijeenkomst: het is passend dat het niet op een afgezonderde plaats gaat staan, maar op een centrale plek die de deelname van allen bevordert, zoals het ook van wezenlijk belang is te trachten eenvoudige liederen uit te voeren, waarbij men een refrein herhaalt en die allen kunnen leren zingen.

Muziek en zang richten op God

Muziek en zang hebben een belangrijke functie van teken. Zij wijzen op iets dat verder gaat dan wat men zingt en speelt, zij maken de persoon erop attent dat hij zich richt naar en oriënteert op God, Jezus, de eucharistie.

Een koor heeft niet betrekking op zichzelf dat wil zeggen mikt op het eigen succes, het eigen artistiek vermogen, populariteit, maar het is een dienst waarvoor de koorleden zichzelf vergeten, de eigen capaciteiten geven om het in de eucharistische bijeenkomst verenigde volk te helpen de aandacht te richten op God. De belangrijkste verwijzing van de liturgische viering mag niet het koor zijn en ook niet de priester, de misdienaars of de lectoren. Het middelpunt is God en alles richt zich op Hem. Het doel van de gewijde zang is daarom niet mooie liedjes of goede muziek te laten horen: zang en muziek moeten integendeel de concentratie van heel de bijeenkomst op de eucharistie begeleiden en begunstigen.

Muziek schept vaak een atmosfeer, een omgeving waar het gemakkelijker is zich te concentreren en de verschuldigde aandacht te schenken om tot een stille ontmoeting met de Heer te komen.

In een eucharistieviering moet het koor deze ontmoeting begunstigen, maar wanneer het zijn dienst heeft verricht, verdwijnt het vervolgens, zoals ieder ander liturgisch element; het mag niet de aandacht trekken en in de plaats komen van de ontmoeting van ieder met God. Religieuze zang moet derhalve eenvoudig zijn, mooi, symfonisch en harmonieus, hij mag niet afleiden, maar moet de mens begeleiden naar de ontmoeting met God, alsof hij de bruid naar het bruidsvertrek zou moeten leiden waar de bruidegom op haar wacht om vervolgens te verdwijnen. De zang begunstigt de ontmoeting, maar wanneer men eenmaal zover is gekomen, dan is er stilte. In de mis zijn de ogenblikken van stilte, de persoonlijke ruimten voor gebed, alleen met de Heer, belangrijk.

De zang helpt zo de geest te sterken en nodigt hem uit steeds meer Jezus in de eucharistie te aanschouwen, tot Hem door te dringen, Hem lief te hebben. Dit is zijn functie: richten op de Heer, helpen met Hem in relatie te komen en de mens tot God, tot de schoonheid, de liefde, het paradijs te verheffen.

Het paradijs, zei de Britse schrijver C.S. Lewis, is een plaats waar alleen maar leven is en waar alles wat geen muziek is, stilte is. Er is geen rumoer in het paradijs. Rumoer heeft geen akkoorden, het is geen eenstemmig zingen, waarbij ieder zijn taak harmonieus verricht, rumoer is de hel. Rumoer verhindert te spreken, maakt het niet mogelijk lief te hebben, staat een ontmoeting niet toe, het maakt niets mogelijk.

Muziek is daarentegen symfonie: allen zingen samen, maar ieder met zijn eigen verscheidenheid, met zijn instrument, allen gecoördineerd en op elkaar afgestemd door het meesterschap van de dirigent.

In de traditie van de Kerk is daarom niet ieder type muziek in een liturgische viering geoorloofd. Niet ieder type zang en muziekinstrument is toegestaan, omdat sommige instrumenten afleiden, lawaai veroorzaken en de functie van de zang en de gewijde muziek te niet doen: de harmonie van stemmen en klanken die tot God verheffen.

Muziek en zang bewegen de wil

Als woorden het verstand bewegen, dan bewegen muziek en zang de wil van de mens, helpen zij deze op te voeden. Daarom bestaat de liturgie uit woorden en verschillende gebaren, die heel het lichaam en de menselijke vermogens erbij betrekken. Zang creëert de omgeving waarin de wil zich beweegt en overeenstemt met het verstand.

De mens is immers niet alleen verstand, redenering, logica, maar ook gevoel, wil, hart. Wanneer het erom gaat de wil te bewegen, komt de muziek in beeld. Muziek geeft kracht, beweegt de wil om te strijden, te reageren, te bewegen, lief te hebben. In veel culturen zetten muziek en zang aan tot bewegen en worden altijd verbonden met dans, ook in liturgische vieringen.

Het is belangrijk voor een kerkkoor deze elementen voor ogen te houden en bij het zoeken naar een overeenstemming tussen verstand en wil altijd te letten op tijd, moment en plaats. Muziek en zang in een eucharistieviering moeten immers gekozen worden, rekening houdend met de verschillende liturgische momenten en tijden: de intredezang is niet hetzelfde als die na de groet aan het einde; de offerandezang is niet die van het moment van de communie; een gezang dat in de tijd van de Advent of van Kerstmis wordt uitgevoerd, is anders dan een in de paastijd. Een gezang dat wordt uitgevoerd om de laatste groet aan een overledene te begeleiden, is anders dan het gezang dat men zingt bij een huwelijk of een doopsel.

De Heilige Schrift nodigt uit voor de Heer te zingen bij iedere gelegenheid: een gezang kan een gezang zijn van lofprijzing, dank, vergeving, maar het moet altijd een gezang zijn dat het volk van God kan zingen. Het wezenlijke aspect is dat het koor stimuleert dat er aan een gezang zo veel mogelijk wordt deelgenomen, omdat in de vereniging van stemmen zich de eenheid van de Kerk manifesteert; in het samen zingen, kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen, ontvouwt zich de eucharistie, sacrament van de eenheid van heel het volk van God.

Het is niet gemakkelijk een echt koor op te bouwen, zoals Emilio zei: muziek en zang bestaan uit een variatie van noten en tonaliteiten, een evenredige combinatie, mathematiek van noten en stiltes, die een harmonische schoonheid creëren. Muziek en gezang vereisen daarom oefening, studie, praktijk, als men een symfonie van stemmen en instrumenten tot stand wil brengen. Maar zij vragen ook om inspanning, ascese, strijd, moeilijkheden weten te overwinnen. Wij zijn niet allemaal geroepen om deze dienst te verrichten, maar zij die serieus deze taak van liturgische zang op zich nemen, moeten altijd voor ogen houden dat een kerkkoor de wezenlijke taak heeft allen naar het rijk van schoonheid en harmonie te voeren, waar men zingt, danst, liefheeft, aanschouwt en authentieke vriendschap creëert.


(Verzorg door Emanuela Furlanetto)

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)



01/09/2017

 
Website van de missionaire Gemeenschap Redemptor hominis