VAN EEN PASTORAAL VAN DE DOOD

NAAR EEN PASTORAAL VAN HET LEVEN

Een van de meest karakteristieke begrafenisriten van Paraguay is de novenario. Gedurende negen dagen, vanaf de sterfdatum, komen familieleden, vrienden en buren 's avonds bijeen, in het algemeen in het huis van de overledene, voor het bidden van de rozenkrans. In een kamer van het huis van de overledene wordt een altaar klaargemaakt, een soort trap, bedekt met een kleed van witte kant. Dit herinnert aan de opgaande weg naar God. Er worden kaarsen op geplaatst en bovenop staat een kruis.

Het betreft een diep geworteld en diep gevoeld gebruik. De laatste dag van de novenario is de plechtigste en laat de hoogste deelname zien.

In de parochie Sagrado Corazón de Jesús van Ypacaraí wordt deze slotviering vaak geleid door Emilio, die beschikbaar is, telkens als de familie hem uitnodigt.

Het betreft inderdaad een belangrijke en misschien unieke gelegenheid om grote groepen mensen te ontmoeten van wie er velen de parochie alleen maar onregelmatig, zo niet zeer zelden bezoeken. Zij is derhalve een gelegenheid om mensen te evangeliseren die niet betrokken zijn bij het parochieleven, maar wel nog doordrongen zijn van een diep religieus gevoel. Men kan hun vragen stellen en zij kunnen met het Woord worden geconfronteerd.

Niet zelden zijn deze bijeenkomsten een ogenblik van intens gebed. Bijeen op de binnenplaats van het huis bidden zij de rozenkrans met oprechte devotie ondanks het voorbijstuiven van voertuigen op korte afstand. Deze situatie komt zeer veel voor in Ypacaraí, waar de Ruta II doorheen loopt, een van de belangrijkste verkeersaders van Paraguay. Ook kinderen volgen steeds in groten getallen met aandacht.

Niet de dood afwachten om lief te hebben

Deze mooie traditie, die zeker niet verloren mag gaan, noch minder mag worden, heeft Emilio echter sinds lange tijd ertoe gebracht een overdenking te formuleren. Kort geleden heeft hij op een ogenblik waarvan men kan zeggen dat het een beschouwing vol bewondering betreft ten overstaan van een schouwspel dat typisch is voor een novenario, opgemerkt dat Vincente, de overledene die men herdacht, zeker zo'n mooi ogenblik zou hebben willen beleven. Honderden mensen die waren bijeengekomen, toonden hun liefde voor hem, verzonken in gebed en aandachtig luisterend, maar het was hem niet vergund.

Hij zou hebben willen zien dat zijn talrijke kinderen en kleinkinderen, zijn vrienden en buren elkaar weer zagen, zoals die avond, in een ervaring van authentieke gemeenschap. Dit is iets dat veel dieper gaat dan kijken naar een wedstrijd of samen eten. De sereniteit op de gezichten van de aanwezigen en hun gebed lieten zien dat de mens niet alleen maar leeft voor het stadion of de discotheek en dat alleen God een authentieke eendracht en eenheid in de familie en onder buren tot stand kan brengen. Vincente zou dit schouwspel hebben willen zien, maar de algemene gewoonte om elkaar niet weer te zien ter gelegenheid van het leven, maar ter gelegenheid van de dood heeft het hem verhinderd.

Het is triest te moeten wachten tot iemand sterft dat de mensen die hem liefhebben, rondom hem bij elkaar komen, nadat de kist intussen is gesloten of hij is neergelegd in een graf.

Evenals het triest, dramatisch is dat men zo vaak op de dag van morgen, die steeds wordt uitgesteld, wacht om tot een dierbaar iemand te zeggen dat wij hem liefhebben, dat wij aan hem denken, om vergeving te vragen, om uitleg te geven, om hem beter te leren kennen of zijn geheim proberen te begrijpen. Wij wachten op de dag van morgen, maar weten niet of die zal komen. Niemand is meester over zijn morgen, niemand kent het uur van zijn dood.

Wie een familielid bij een ongeluk of hoe dan ook door een onverwachte dood heeft verloren, bekent dat wat hem het meest bezwaart, is dat hij hem zelfs niet heeft gegroet, toen hij voor de laatste keer het huis is uitgegaan. Hij had haast, was boos, had ruzie gemaakt. Of hij heeft alleen maar onbetekenende woorden tegen hem gezegd, terwijl zij elkaar nog zoveel hadden te zeggen.

Men kan dus niet altijd maar uitstellen en het ogenblik van de dood afwachten om de mooie dingen te beleven, omdat het dan te laat is. Men moet liefhebben, wanneer de persoon nog in leven is. Vincente heeft alleen vanuit de hemel, met de ogen van de geest, maar niet met de ogen van het vlees, een zo mooi schouwspel kunnen zien, een wonder van eenheid en vriendschap, dat door zijn dood was voortgebracht.

Een God van het leven, niet van de dood

De uitdaging die Emilio tot de aanwezigen heeft gericht, is dat men niet kan wachten tot iemand sterft om elkaar opnieuw te ontmoeten en zich te laten doordringen van die schitterende atmosfeer van liefde. Men kan niet altijd op het allerlaatste ogenblik wachten om een schoonheid en een vreugde te ontdekken en te koesteren die niet die oppervlakkige zijn die maar weinig minuten duren en die iemand nog wanhopiger dan tevoren achterlaten.

Onze God is immers een God van het leven en niet van de dood. Het leven is het middelpunt van heel zijn plan en ook van de diepste aspiraties van iedere mens.

Wat heeft weerklonken, is derhalve een krachtige uitnodiging om de mentaliteit ten diepste te veranderen. Het geloof kan niet alleen met de dood in verband worden gebracht door het uit te sluiten van ieder ander ogenblik van het leven. Het kan niet worden gereduceerd tot een ornament van begrafenisriten, zoals wanneer men alleen de kerk binnenkomt in de beslotenheid van een kist of om een dode te begeleiden.

De Kerk moet van haar kant van een pastoraal van de dood overgaan op een pastoraal van het leven. Wat zij viert, is nooit de dood, maar het leven: altijd. Ook een begrafenis, een novenario of een jaardienst zijn een viering van dat leven dat alleen Christus kan geven.

Daarom nodigt de Kerk ertoe uit de schoonheid van die momenten te ontdekken waarop men elkaar ontmoet, verenigd op basis van diepgang, op het voorgevoel van de aanwezigheid van God.

Ogenblikken waarop men, geconfronteerd met de smartelijke scheiding van een geliefde persoon, maar gesterkt door de hoop op zijn binnengaan in de vreugde van God, die die persoon nu van aangezicht tot aangezicht ziet, zich realiseert dat alles instort. Het enige dat niet voorbijgaat en waarvoor het de moeite waard is om te leven, is de liefde.

Die liefde, die wordt gesymboliseerd door het kruis dat men, zoals het traditie is, op het einde van de novenario, omhooghoudt en laat zegenen alvorens het op het graf van de overledene te leggen: het teken van een liefde die niet bang is tot het uiterste te gaan, leven te geven, de eigen geliefden te verdedigen zelfs tot bloedvergieten toe. Het teken dat eraan herinnert dat liefde altijd gave, inspanning, offer is.

Overgaan van een pastoraal van de dood op een pastoraal van het leven betekent ook, zoals bij deze gelegenheid, niet ervan afzien hen aan te sporen die, terwijl ze nog in leven zijn, kunnen reageren ten opzichte van het Woord en hun bestaan kunnen veranderen. De Kerk spreekt immers niet tot de doden, die zij toevertrouwt aan de barmhartigheid van God, maar tot de levenden zonder te wachten op een morgen, dat alleen God toebehoort, om hun vragen te stellen.

Verzorgd door Michele Chiappo

 (Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

09/09/2011