ALS WACHTERS

De opvoedkundige missie van ouders

"Mensenkind, Ik heb u als wachter over het volk van Israël aangesteld. Al wat ge van Mij verneemt, moet ge hun in mijn naam meedelen. Als Ik tot de boosdoeners zeg: 'Boosdoener, ge zult zeker sterven', en ge waarschuwt de boosdoener niet dat hij zich moet beteren, dan zal die boosdoener sterven vanwege zijn eigen schuld, maar van u eis Ik zijn bloed op" (Ez. 33, 7-8).

Dit zeer veelzeggende woord is in het bijzonder gericht tot de opvoeders, of het nu ouders, leraren, priesters of bisschoppen zijn...

Al degenen die een opvoedkundige verantwoordelijkheid hebben, zijn immers op de een of andere wijze "wachters", geroepen om over anderen te waken.

Dit geldt in het bijzonder voor ouders. Ouder zijn betekent immers niet alleen maar biologisch leven doorgeven, iets dat dieren ook doen, maar zich bekommeren om de menselijke en geestelijke groei van de kinderen in al zijn dimensies. Zo "worden zij volledig ouders, d.w.z. verwekkers niet alleen van het lichamelijk leven, maar ook van het leven dat door middel van de vernieuwing van de Geest ontspringt aan het kruis en de verrijzenis van Christus" (Familiaris consortio, 39).

Dat geschiedt nooit zonder moeilijkheden, zonder lijden, zonder zorgen, zonder offers en zonder een voortdurende en moeitevolle inzet. Deze taak is een waar dienstwerk, een opvoedkundige missie, waaraan de ouders zich niet kunnen onttrekken, zelfs niet wanneer het erom gaat met hun kinderen in conflict te raken.

Het initiatief van de liefde

Met betrekking tot de kinderen hebben ouders de plicht van het initiatief van de liefde. De liefde neemt altijd het initiatief; God die ons als eerste heeft liefgehad, heeft het initiatief genomen om zich tot de mens te richten. Het is de taak van de ouders vastberaden op te treden, de eigen kinderen te waarschuwen, over hen te waken; het is daarentegen de taak van de kinderen hun antwoord te geven op de ontvangen liefde.

Ongetwijfeld is opvoeden nooit gemakkelijk geweest; volwassen mensen hebben dikwijls de neiging de oorzaak van hun moeilijkheden toe te schrijven aan de nieuwe generaties, alsof de kinderen van vandaag moeilijker zouden zijn dan die van eens.

Ouders zijn gehouden hun kinderen een opvoeding te garanderen, in het bewustzijn dat dezen hun vrijheid hebben. Iedereen moet voor zich de voor het eigen leven gepaste beslissingen nemen; wij staan hier voor het mysterie van de menselijke vrijheid die ondanks alle inspanningen van ouders ervoor zorgt dat het antwoord van de kinderen in een tegengestelde richting gaat van het door hen gewenste.

De meest bestendige waarden en de diepste overtuigingen die een vader en een moeder kunnen aanreiken, kunnen door de kinderen ook niet aanvaard worden; men mag niet denken dat die op hen kunnen worden "overgebracht", zoals men een materieel goed nalaat: omdat het alleen via een persoonlijke en vrije keuze is dat de kinderen zich deze eigen kunnen maken.

Rentmeesters en geen eigenaars

In de passage die wij aan het begin hebben aangehaald, stelt de profeet Ezechiël dat, wanneer God een woord spreekt, dit door zijn "wachters" moet worden overgebracht om de anderen te waarschuwen.

Ouders zijn als wachters van God gehouden aandachtig te waken en dit Woord over te brengen, dat voortkomt uit hun geweten en ervaring. Daarom hebben zij behoefte aan een klimaat van nabijheid en vertrouwen, dat wordt geboren uit liefde, aangezien alleen wie liefheeft, het hart en het verstand kan vormen van de persoon die hij begeleidt.

Iedere authentieke opvoeder weet - zei Benedictus XVI in een Brief van hem over de opvoedkundige noodtoestand van onze tijd^[1] - dat hij om op te voeden iets van zichzelf moet geven en hij alleen zo de mensen die hij begeleidt, kan helpen egoïsme te overwinnen en op hun beurt het vermogen te krijgen lief te hebben. Een opvoeding die zich ertoe zou beperken alleen maar begrippen en informatie te verschaffen en daarbij de grote vraag betreffende de waarheid terzijde zou laten, vooral die waarheid die in het leven een leidraad kan zijn, zou zeer armzalig zijn.

De grote uitdaging voor de opvoeder is het vermogen om toe te staan dat de vrijheid van de persoon die hij begeleidt, de waarheid en de genade van God ontmoet; bij deze ontmoeting zijn ouders tussenpersonen die er behoefte aan hebben om naar het Woord te luisteren om het op hun beurt door te geven.

Kinderen zijn geen marionetten die men naar believen in beweging kan zetten; zij zijn evenmin eigendom van de ouders. Deze laatsten zijn daarentegen rentmeesters die aan God rekenschap zullen moeten afleggen over het beheer van een eigendom dat Hem toebehoort. Men is derhalve niet gerechtigd kinderen zijn eigen ideeën, gewoonten, de eigen levenswijze op te dringen. Maar al te vaak ligt er op hun leven al een hypotheek, voordat zij geboren zijn: hij zal dokter, of ingenieur of misschien priester zijn, dat wil zeggen bestemd om datgene te verwerkelijken waarin de ouders zelf niet in geslaagd zijn.

Men moet hen daarentegen helpen te ontdekken wat God in hun hart heeft gelegd, en ervoor te zorgen dat zij zijn wil volbrengen omwille van hun geluk.

Het risico van de vrijheid accepteren

Een geslaagde opvoeding is een vorming in het juiste gebruik van de vrijheid - onderstreept Benedictus XVI ook nog in de aangehaalde Brief - door erop te blijven letten de jongeren te helpen om verkeerde ideeën en keuzes te corrigeren. Men moet hen integendeel nooit steunen in hun fouten of doen alsof men ze niet ziet.

Ouders hebben de plicht te spreken, raad te geven, te alarmeren, als sommige gedragingen van de kinderen kunnen leiden tot hun fysieke of geestelijke dood; zij zijn gehouden zich in te zetten voor hun lichamelijke opvoeding, de vorming van hun verstand en het wakker schudden van hun geweten. Zij hebben niet het recht zich aan deze taak te onttrekken uit vrees hen te verwonden of hen te zien lijden. Ook het lijden maakt deel uit van de waarheid van het leven; wanneer men de jongsten beschermt tegen iedere moeilijkheid en ervaring met pijn, dan loopt men het risico broze persoonlijkheden op te laten groeien die niet in staat zijn lief te hebben, aangezien liefde overeenkomt met het vermogen om te lijden en samen te lijden^[2].

De opvoeding van kinderen kan niet zonder de morele leiding van de ouders, noch zonder hun autoriteit, die de vrucht is van ervaring en kennis, maar die vooral wordt verworven door het voorbeeld te geven en met een consequent leven.

Bij het geheel vervullen van hun missie zullen de ouders zich niet moeten verantwoorden voor de verkeerde keuzes van hun kinderen, die de vrijheid hebben zich te verzetten tegen hun leven en hun overtuigingen. Zij zullen daarentegen verantwoordelijk zijn voor de verkeerde keuzes van hun kinderen, als zij niet de moed van de waarheid hebben gehad door de eigen verantwoordelijkheid af te schuiven.

(Verzorgd door Silvia Recchi)

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

^[1] Vgl. Benedictus XVI, Brief aan het bisdom Rome over de dringende taak van de opvoeding, 21 januari 2008.
^[2] Vgl. Benedictus XVI, Brief aan het bisdom Rome...

16/12/2011