Leven van de missies - Kameroen/13

Wanneer de "schulden" "kredieten"

genoemd worden

De Amicale van de parochie Obeck en de financiële crisis^(*)

De Amicale van de parochie Obeck (A.P.O.) is een vennootschap die bestaat uit een vijftigtal gelovigen, en heeft als doel het sparen aan te moedigen en microkredieten te verlenen tegen matige interest.

De vennootschap werd opgericht om de woekerrente, die in een stad als Mbalmayo met erg hoge interestvoeten op grote schaal wordt toegepast, te bestrijden. Ze heeft er de voorbije jaren toe bijgedragen de solidariteit onder haar leden te versterken, hun familiale ontwikkelingsinitiatieven te steunen, en de principes van een gezond financieel beleid in de families en in de parochiegroepen te verspreiden. Tevens werd zo een belangrijke mogelijkheid tot evangelisatie geschapen.

Een van de doelstellingen van de Amicale is ook het delen in de kosten voor de caritatieve en pastorale activiteiten van de parochie, door het afstaan van de helft van hun jaarlijkse winst.

De laatste bijeenkomst van de leden van de Amicale is bijzonder geanimeerd verlopen, met opmerkingen en interventies, uitgelokt door de crisis die in deze dagen de internationale financiële markten verstoord heeft.

De slang die zich in de staart bijt

In dit verband heeft in het bijzonder de analyse van de Engelse socioloog Zygmunt Bauman de aandacht getrokken. Hij ziet in deze crisis niet zozeer de gevolgen van het bankroet van de banken, zoals de publieke opinie beweert, als wel het resultaat van hun ongelooflijk succes: het succes miljoenen mannen en vrouwen, oud en jong, getransformeerd te hebben in een volk van eeuwige schuldenaars.

Het gaat erom de filosofie van het "neem onmiddellijk, en betaal later" te onderschrijven. Inderdaad, waarom wachten totdat je geld hebt om de eigen verlangens te vervullen? Met de kredietkaarten kan men onmiddellijk bezitten wat men verlangt. Natuurlijk moet daarna een schuld ingelost worden, maar waarom zou je je hierover zorgen maken? Een nieuwe lening van de "banken met de glimlach" zal je toelaten de oude schuld het hoofd te bieden... en meer van dat fraais.

Het bedrijf van leningen streeft er zeker helemaal niet naar dat zijn klanten de schulden betalen. Dat is de voorwaarde van hun succes: ze hebben nood aan een volk van schuldenaars om zelf te blijven bestaan en hun winsten te vermenigvuldigen.

Volgens de analyse van Bauman heeft het systeem, zoals een slang die zich in de staart bijt, zichzelf in crisis gebracht door teveel succes, "teveel kredieten" (of "teveel schulden", naargelang het standpunt), in een moderne wereld waarin de cultuur beroep te doen op krediet en consumptie om elk probleem aan te pakken, een drug geworden is.

In dit kader doen de politieke bestuursinstanties die het systeem terug op de rails zetten door de geldschieters van vers kapitaal te voorzien en de schuldenaars weer kredietwaardig te maken, niets anders dan de drug te leveren om zowel het probleem van de "trafikanten" als dat van de "verslaafden in crisis door onthouding", op te lossen.

Onze bezorgdheid als uitgangspunt

Zeker reikt dit macrosysteem veel verder dan het leven van de gelovigen van Obeck. Wij hebben niet de bedoeling een analyse uit te werken die onze bevoegdheid te buiten gaat; ons interesseert de uiteenzetting omwille van de stimulans die ze kan geven aan de gelovigen van de parochie.

Ook in onze wijken, in de families en de verenigingen heerst de woekerwinst en de opgestapelde schuld, en er ontstaan ernstige en soms tragische situaties doordat mensen niet in staat zijn hun schulden af te lossen.

Naast reële noden zijn er gecreëerde verlangens om te willen leven en zich "uit te gooien" boven het niveau van de eigen middelen. Soms wordt de vermoeiende arbeid afgewezen als bron van rijkdom, terwijl deze laatste eerder beschouwd wordt als resultaat van de verschillende "risicovolle acrobatiën": vanaf de eenvoudige verwikkelingen rond de elektriciteitsrekeningen, tot de meest dwaze esoterische praktijken. Dit alles zet de mechanismen in gang die zullen ontploffen in de families en het leven van individuen.

Omdat ze met die situaties geconfronteerd werden, hebben de leden van de Amicale in hun laatste bijeenkomst hun vrees geuit omdat ze weten dat de internationale crisis zich weldra ook in Kameroen zal laten voelen, hoewel het land zoals zovele andere in Afrika, slechts in zeer geringe mate in de internationale economie is opgenomen.

Ze weten dat de Afrikaanse banken grotere moeilijkheden zullen ondervinden om toegang te krijgen tot kredieten; dat de lokale ondernemingen niet gemakkelijk de financiering zullen bekomen voor hun eigen activiteiten; dat de regeringen van het Noorden van de wereld, vanuit de bekommernis hun financiële instellingen in moeilijkheden ter hulp te komen, minder geneigd zullen zijn de hulpprogramma's ten gunste van de armste landen te financieren.

Ook zal de vraag naar primaire grondstoffen uit Afrika vertragen door de economische recessie, zoals dezer dagen bewezen wordt in de haven van Douala, economische hoofdstad van het land, die reeds uitpuilt van onverkocht hout dat bestemd is voor export.

Tenslotte is er ook de bezorgdheid omdat familieleden die in Europa of de Verenigde Staten verblijven, nu minder geld kunnen overmaken.

Brood bij brood en wijn bij wijn

Tegenover deze problemen en de plotselinge ommekeer van de internationale financiën willen de leden van de Amicale zeker geen oplossingen aanbieden. Voor hen is het belangrijk de redeneringen die perverse systemen met crisis en rampzalig bankroet creëren, te begrijpen om een andere manier van leven en een ander gedrag te bevorderen.

In de eerste plaats moet men leren de dingen bij naam te noemen. Hoewel deze term op een mysterieuze manier door onze samenleving verboden lijkt te zijn, zijn "schulden" geen "kredieten", en deze laatste worden voor wie ze oploopt, onvermijdelijk omgezet in schulden die terugbetaald moeten worden.

De moderne samenlevingen hebben de "kredietkaarten" uitgevonden, een term die omzichtig vermijdt de dynamiek van de schuld op te roepen, die deze, echter, vanuit de logica van het systeem, beoogt te verwekken. Een gelijkaardige "mystificatie"  vinden we in de heel wat minder moderne wijken van Obeck.

Het grootste deel van de families gaat onder schulden gebukt, soms ook onder een zeer zware schuldenlast, om die dure familiefeesten die de traditionele cultuur hen oplegt, te organiseren. Allen spreken van "kredieten", en ze spelen hiermee met het Beti, de eigen taal van de streek, die slechts één term (ekola) gebruikt om zowel schuld als krediet aan te duiden. In de Franse taal vertaald, zegt men "krediet", wellicht in de hoop dat de naam op magische wijze de realiteit die erachter zit, wijzigt.

De Amicale is ertoe geroepen de solidariteit en de aandacht voor de moeilijkste familiale omstandigheden in de parochie te bevorderen, maar dat ontheft haar niet van de taak in de eerste plaats de waarheid van de situaties zonder mystificatie te herstellen.

Inderdaad, de Amicale is ertoe geroepen de gelovigen op te voeden om de eigen noden met realisme en verantwoordelijkheidzin te beheren, opdat ze geen magische productie van de rijkdom zouden zoeken. Ook wil ze de valse noden doen verdwijnen en alle eigen mogelijkheden ontwikkelen, alvorens buitenlandse hulp te vragen.

De Amicale is er vooral toe geroepen de gelovigen te helpen rekenen en voorzien, volgens de evangelische uitnodiging: "Wanneer iemand van u een huis wil bouwen op het platteland, gaat hij er dan niet eerst bij zitten en slaat aan het rekenen om te zien of hij voldoende bezit om het huis af te werken?" (Lc 14, 28).

Franco Paladini

(*) Met dit artikel werpen we een blik op het leven van onze missieposten in Kameroen.

Het verhaal geeft de lezer het beeld van een gemeenschap die dagelijks met hindernissen geconfronteerd wordt om het geloof autentiek te beleven. Het loont de moeite de gebeurtenissen die erin beschreven worden te volgen.

18/06/2010