QUID EST VERITAS?

OVER KERKELIJK HUWELIJKSRECHT EN WAARHEID*

De hier verzamelde artikelen, verschenen onder redactie van Hildegard Warnink, rechter aan kerkelijke rechtbanken van eerste instantie in België en Nederland, behandelen bovengenoemd thema vanuit verschillende invalshoeken:

Procedure voor de ongeldigverklaring van een kerkelijk huwelijk (R. Pagé, K. Lüdicke); gezien vanuit het standpunt van de expert (Mgr. G. Versaldi en A. Haekens), de advocaat (J.W.H. Hendriks), de rechter (J. Wouters, W.L.M. Bellemakers).

Pastorale en juridische vragen over gebroken huwelijksrelaties (E. Borgmans); waar botsen de essentie van het huwelijk en het kerkelijk recht (R. Torfs); vragen over de antropologische en juridische basis van het christelijke huwelijk (P. Vandermeersch).

Het uitdiepen van de onontbindbaarheid van het sacrament van het huwelijk aan de hand van de Heilige Schrift (H. van de Meer) en de antropologie van het kerkelijk huwelijk (M.C. Forconi).

Onze bijdrage^[1] over de christelijke antropologie van het sacramentele huwelijk, zoals wij die in de 20ste-eeuwse traditie van de Kerk kennen, gaat over een essentiële eigenschap ervan, de "onontbindbaarheid van het christelijk huwelijk", en laat zien hoe deze zich weerspiegelt in het Wetboek van Canoniek Recht.

Centraal staat dat de onontbindbaarheid van deze christelijke verbintenis tussen man en vrouw een wezenlijk element van het sacrament en tevens een geloofsgegeven is: "Immers, het huwelijk van christenen brengt overeenkomstig het getuigenis van de apostel in zijn brief aan de Efesiërs opnieuw de volmaakte eenheid tot stand die heerst tussen Christus en de Kerk (Ef. 5, 32)". De norm waarop de Kerk zich baseert, is van gelovige aard en berust niet op sociologische argumenten, die zich dikwijls kunnen verschuilen achter pastorale motieven.

In het artikel wordt ook het aspect uitgediept van de roeping van de christelijke gehuwden, nl. dat zij geroepen zijn waarachtig deel te nemen aan de onherroepelijke onontbindbaarheid waarmee Christus verbonden is met de Kerk.

Deze basis van de theologische antropologie van het huwelijk kan worden teruggevonden in canon 1134 van het Kerkelijk Wetboek: uit een geldig huwelijk ontstaat tussen de echtgenoten - man en vrouw - een band die van nature blijvend en exclusief is.

Hier gaat het om een onontbindbaarheid die twee elementen bevat: het geestelijke en het lichamelijke, zoals de christelijke antropologie ons leert. De mens bestaat immers uit deze elementen die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden, en in het huwelijk wordt deze eenheid zichtbaar in het teken van de band tussen man en vrouw.

De inzet van de echtgenoten om een leefgemeenschap op te bouwen breng noodzakelijkerwijze met zich mee dat zij zich aan elkaar geven, zowel psychisch als lichamelijk. Zij worden één gemaakt door een derde element: de Geest, die alles levend maakt en tot eenheid brengt. Dezelfde Geest die het mogelijk maakt dat de echtgenoten een band voor het leven aangaan.

Op deze manier werken zij aan het heilsplan van God mee, dat op aarde begint. Een plan dat gebaseerd is op de wet van de liefde, die als onmisbaar kenmerk de duurzaamheid heeft van de relatie tussen de echtgenoten, de zelfgave voor het leven.

Er wordt hier verwezen naar een antropologische visie waarin de mens is verlost en door de genade is verheven tot een niveau dat het hem mogelijk maakt aan de goddelijke eisen van zijn eigen staat te voldoen, zoals al de pausen uit de moderne tijd herhaaldelijk hebben verkondigd.

In het opbouwen van deze liefdesgemeenschap staat de mens niet alleen met zijn broosheid en beperkingen, maar wordt hij als een paar van man en vrouw als het ware bij de hand genomen door Christus, die op het kruis het mogelijk heeft gemaakt eenheid in verscheidenheid te creëren op aarde.

In deze uitwisseling tussen het menselijke en het goddelijke nemen de echtgenoten de houding aan van de drie Goddelijke Personen - die model staan voor de interpersoonlijke relaties - en ze schenken zich aan elkaar, nemen elkaar aan als een gave.

Het Wetboek van Canoniek Recht laat zich in zijn canones (d.w.z. wetten) door deze christelijke gedachte inspireren en stelt in can. 1056 dat in het christelijk huwelijk de onontbindbaarheid een essentiële eigenschap is.

Maria Cristina Forconi