Italiano Español Nederlands Français
Home arrow Geschriften van Emilio Grasso arrow Artikelen arrow Kerstmis is een feest van het geloof
Afdrukken Verzenden naar een vriend




KERSTMIS IS EEN FEEST VAN HET GELOOF




De kern van de kerstboodschap vindt men in de woorden van het evangelie van de heilige Johannes: Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond[1].

Het christendom verenigt daarom Woord en vlees in één en dezelfde handeling. Het Woord verabsoluteren of het vlees verabsoluteren wil zeggen buiten het christelijk mysterie blijven, aangezien men de innige en diepe eenheid verliest die geen verwarring of scheiding of optelling van twee elementen is.

Zeggen dat het Woord vlees is geworden wil zeggen verklaren dat er geen daad zonder woord bestaat, maar ook dat het woord geen woord, altijd woord, niets anders dan een woord blijft, maar zichtbaar, tastbaar wordt. Het wil zeggen dat wat wij zien en aanraken, niets anders is dan het woord waarnaar wij hebben geluisterd.

Om deze verhouding tussen verkondiging en verwezenlijking draait heel de geloofwaardigheid van het christendom.

Het Woord is geen vlees geworden in een mythisch of symbolisch verhaal. Het Woord is vlees geworden in de geschiedenis van de mensen, op een gegeven plaats en in een gegeven tijd te midden van de alledaagsheid van het concrete leven van de mensen.

Daarom geeft Lucas ons de historische omlijsting van de geboorte van Jezus. Deze geschiedt in de dagen dat Caesar Augustus keizer was en Quirinus landvoogd van Syrië; in een stad in Judea, Bethlehem geheten, en in een kribbe, aangezien er in de herberg van de stad geen plaats was.

In onze tijd, in onze geschiedenis kunnen Woord en vlees niet meer worden gescheiden. Zeggen dat het christendom een godsdienst van het Boek is, is waar, maar onvolledig. Het christendom reduceren tot het luisteren naar het Woord is maar een gedeelte van het christen zijn. Aangezien dit Woord vlees is geworden, heeft dit Woord onder ons gewoond.

Het mysterie van Kerstmis roept de mens op tot een verandering, tot een nieuwe geboorte. De heilige Augustinus stelt in een homilie van hem ter gelegenheid van de Geboorte van de Heer dat Hij geboren wilde worden in menselijke omstandigheden, opdat wij in Hem geboren werden[2].

Het mysterie van Kerstmis eindigt daarom niet bij de menswording van het Woord. De heilige Athanasius, een van de grote verdedigers van het mysterie van de menswording, stelt dat het Woord mens is geworden, opdat wij God zouden worden[3].

Er is in het mysterie van Kerstmis de aankondiging van een nieuw verbond: God schenkt zijn godheid aan de mens, die van zijn kant zijn mensheid schenkt door middel van Maria. Dit verbond wordt aan allen aangeboden, omdat met de menswording de Zoon van God zich in zekere zin met iedere mens heeft verenigd[4]. Maar dit verbond komt alleen tot stand met de vrije en actieve instemming van de mens zelf.

Als de eerste geboorte van de mens niet behoort tot zijn vrijheid, zijn tweede geboorte kan niet geschieden zonder vragen te stellen aan de vrijheid van de mens en zonder dat deze vrijheid actief interageert.

Men is geen christen, omdat het een kwestie van ras, bloed of cultuur is. Men is christen door een vrijwillig zich aansluiten bij een verbond dat ons is aangeboden.

De dictatuur van de communis opinio

Onze tijd is er een waarin een crisis van het woord heerst. Er zijn teveel woorden gesproken en men blijft er teveel spreken. Er heerst op de markt een hoog inflatiepercentage van het woord. Het zijn woorden die door niets worden gedekt, die geen enkele reserve hebben. Hun waarde is niets. Woorden zonder gewicht, woorden in de lucht, woorden die worden gerecycled, zieke woorden, woorden soft, woorden light, zwakke woorden, woorden zonder betekenis. Woorden die steeds moeten worden geïnterpreteerd, steeds uitgelegd, steeds ontkend, steeds aan een analyse en een contra-analyse moeten worden onderworpen. Men zegt een woord en onmiddellijk erna ontstaat een wirwar van hypothesen. Dan begint die exegetische strijd om de mysteries te begrijpen die het omgeven, en die men de theorie van wat zit erachter? noemt. Deze theorie is de wetenschap geworden van wie probeert te begrijpen welke de echte bedoelingen zijn van hetgeen men zegt. Nu maken wij een schizofreen proces mee van een steeds groter wordende divergentie tussen woord en daad.

Woorden volgen op woorden als pure klanken (flatus vocis). Zij lijken de aandacht te trekken door het geluideffect, verbonden met het beeld dat ermee gepaard gaat. De waarheid wordt vervangen door de min of meer aangename gewaarwording die geluid en beeld verschaffen.

Het lijkt wel alsof er geen waarheden meer bestaan, maar alleen maar gewaarwordingen. En dientengevolge alleen maar meningen in verband met deze gewaarwordingen. Indien in de antieke filosofie meningen (in het Grieks is mening dóxa) werden gevormd via de empirische methode, dan worden deze vandaag bepaald met mathematische methodes.

In deze optiek vormt de dóxa[5] het referentiepunt van elk handelen. Alles gebeurt via peilingen. Het is de peiling die bepaalt hoe wij ons moeten bewegen, wat wij moeten geloven, voor wie wij moeten stemmen. De peiling vormt samen met het beeld-geluid de formule waaraan men zich moet houden om succes te hebben.

De wereld van vandaag wordt gefascineerd door het succes. Wat telt, is succes. Alles is ten behoeve van het succes. Wie succes heeft, is alles geoorloofd. Wie verliest, verliest alles. Dezelfde persoon die werd bejubeld, wordt onbarmhartig kapotgemaakt, wanneer hij zijn audience verliest. De neurose om altijd de eerste te willen zijn verwoest de kwaliteit van leven. Hebben overheerst het zijn en doodt.

Maar de Kerk zegt ons dat ook in deze tijd Jezus Christus wordt geboren. In de kerstnacht verkondigt de liturgie ons: Heden is Christus geboren[6].

Moet Hij misschien om te worden geaccepteerd ervan afzien het Woord van God te zijn, dat levend en krachtig is en scherper dan een tweesnijdend zwaard? Een Woord dat doordringt tot het raakpunt van ziel en geest, van gewrichten en merg en de bedoelingen en gedachten van de mens ontleedt?[7].

Moet Hij misschien om te worden geaccepteerd geboren worden in de villa's van de macht in plaats van in een kribbe?

Of moet Hij misschien eerst wachten op de resultaten van de laatste peiling om te weten of dit de gunstige tijd is?

Het Woord wordt vandaag vlees. Vandaag worden wij geroepen tot een nieuwe geboorte. Dit is het geloof. En Kerstmis is het feest van het geloof. Het respect voor de vrijheid van allen wil niet zeggen een vervalsing van de woorden. De eerste daad van authentieke liefde bestaat niet erin dingen te geven, maar iedereen in staat te stellen zich bewust te worden dat hij kan kiezen en vrij hierin is.

Men komt uit de massa tevoorschijn en wordt een persoon, wanneer het Woord zich tot ons richt en ons bij onze naam roept. Ten overstaan van dit Woord dat ons vragen stelt, wanneer het ons bij de naam roept, kunnen wij ons ja of ons nee zeggen. Door zo te doen komen wij uit de anonimiteit, uit het onbepaald zijn.

Het anonieme bestaan, het bestaan zonder gezicht, zonder naam, zonder relatie, zonder te weten voor wie men leeft en sterft, is het bestaan waarin, zoals Kierkegaard stelde: Iedere communicatie van de waarheid een abstractie is geworden ... Niemand de moed heeft om te zeggen: 'Ik'[8].

Het mengsel van peiling-beeld-geluid laat ons op de cruciale momenten van ons leven volledig in een leegte achter. Want aan de andere kant van dit mengsel is niets.

In de roman van Ivan Toergenjev Vaders en zonen, waar voor het eerst de term nihilist wordt gebruikt om een gangbare revolutionaire politiek aan te duiden, erkent de hoofdpersoon, Bazarov genaamd, geen enkel principe, maar alleen maar gewaarwordingen. De individuele mens is van geen enkel belang, alleen maar de soort mensheid[9].

Een ja dat werkelijk ja is

Het mysterie van Kerstmis is vooral de ontmoeting van het Ik van God met het ik van de mens. Zonder de vrijheid van God zou deze ontmoeting er niet zijn. Maar die zou er ook niet zijn zonder de vrijheid van de mens. Het ik van Maria heeft, toen het zijn ja zei, de menswording van de Zoon van God mogelijk gemaakt en aan alle mensen de historische mogelijkheid gegeven om hun ja te zeggen.

Maar zoals voor Maria de ontmoeting in het Woord heeft plaatsgevonden, zo kan voor ons de ontmoeting alleen maar plaatsvinden in het Woord.

En zoals voor Maria, zo zal ook voor ons ja werkelijk ja zijn, als wij het zullen toelaten dat het Woord in ons vlees en bloed wordt, ons vlees en ons bloed.

Als men nu de opinie leert kennen via peilingen, dan deelt men daarentegen de waarheid alleen maar mede in het concreet op zich nemen - in vlees en bloed - van een persoonlijke verantwoordelijkheid. Om de categorieën van Kierkegaard te gebruiken, ieder betoog moet bij het eigen ik, bij het spreken in de eerste persoon beginnen.

Zonder woord is ieder vlees dubbelzinnig, wacht ieder vlees erop zijn eigen betekenis te kennen, de zin van zijn leven. Maar zonder vlees blijft ieder woord onbepaald, blijft het alleen maar verkondiging, blijft het belofte.

Als daarentegen woord en vlees met elkaar communiceren, verschillend, maar niet gescheiden, verenigd, maar niet met elkaar verward, dan hebben wij het feit waarop wij bouwen of waarover wij struikelen.

Kerstmis... Mysterie van armoede, mysterie van geloof, mysterie van luisteren, mysterie van stilte... Een arm meisje uit Palestina, een rechtschapen man, een kribbe, een kind, gewikkeld in doeken, een woord: Heden is u een Redder geboren, Christus de Heer[10].

Dit is alles. Is het weinig? Is het een mooi sprookje? Is het een verhaal uit andere tijden? Is het een van de zovele mythen? Is het een onbewust iets dat is geconcretiseerd?

Ieder behoudt de vrijheid van zijn persoonlijke antwoord.

Ik luister en overweeg deze geschiedenis. Hoe meer ik ernaar luister, des te meer overweeg ik haar en hoe meer ik haar overweeg, des te meer treedt ook ik in deze geschiedenis, in heel deze geschiedenis. Om haar mijn vlees en bloed te laten worden. Omdat dit de waarheid is die redt.

    (Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)



[1] Joh. 1,14.

[2] Augustinus, Sermo 371, cap. II, 2, Patrologia latina XXXIX, 1660.

[3] Athanasius, De Incarnatione Verbi 54, Patrologia graeca XXV, 192.

[4] Gaudium et spes, 22.

[5] Wij herinneren bijvoorbeeld eraan dat in Italië Dóxa een instituut is voor statistisch onderzoek en analyse van de openbare mening.

[6] Vgl. Leo de Grote, Sermo 21, In Nativitate Domini nostri Jesu Christi I, cap. I, Patrologia latina LIV, 190.

[7] Vgl. Heb. 4,12.

[8] S. Kierkegaard, Diario 1849-1850, verzorgd door C. Fabro, Morcelliana, Brescia 1981, 69.

[9] Alle mensen lijken lichamelijk en geestelijk op elkaar. Wij hebben allen hersenen, een milt, een hart, longen op dezelfde wijze gemaakt, en ook de zogenaamde morele hoedanigheden zijn hetzelfde in allen: kleine variaties die geen aandacht verdienen. Er is één exemplaar van de mens maar nodig om de anderen te beoordelen. De mensen zijn als de bomen in het bos; geen enkele botanicus zou er ooit aan denken om zich met iedere berk bezig te houden, I.S. Turgenev, Padri e figli, verzorgd door E. Lo Gatto, Milano 1967, 105.

[10] Luc. 2,11.



24/12/2017

 
Website van de missionaire Gemeenschap Redemptor hominis